طرح سه مرحله‌ ای عباس آخوندی برای امنیت منطقه‌ خلیج فارس و غرب آسیا/ ضرورت تغییر پارادایم از امنیت انفرادی به امنیت جمعی

از نظر آخوندی، مذاکره با چین می تواند نخستین گام در ایجاد این نظام امنیت جمعی باشد. او باور دارد که تهدید اسرائیل و آمریکا، نه تنها ایران بلکه زنجیره ارزش جهانی را که از منطقه ما عبور می کند، تهدید می کند. بنابراین مقابله با آمریکا از طریق راهکار منطقه ای امکان پذیر خواهد بود.

تین نیوز |

احمد غلامی: در وضعیت بحرانی کشور که با تهدید آمریکا روبه رو است، شاهد نوعی تعلیق در سیاست خارجی هستیم. عباس آخوندی معتقد است در چنین وضعیتی باید با تغییر گفتمان سیاست خارجی و تمرکز بر زنجیره ارزش جهانی در منطقه، بحث را از ایران فراتر برده و آن را به شکل منطقه ای حل کرد. این رویکرد، تعارض ها و تنش های منطقه ای را کاهش می دهد و نوعی امنیت جمعی ایجاد می کند که برای بازیگران عمده منطقه ای و نیز برای اروپا و حتی آمریکا حائز اهمیت است.

این روزها در نوعی تعلیق سیاست خارجی به سر می بریم و آمریکا هم کشور ما را با اقدام نظامی تهدید می کند. به نظر شما تبعات مستقیم و غیرمستقیم این تهدیدات برای ایران چیست؟

با استفاده از واژه «تعلیق» کاملا موافقم، نه فقط تعلیق سیاست خارجی، بلکه اساسا در وضعیت سیاست داخلی هم دچار تعلیق هستیم و البته فعلا جای بحثش نیست. اما درباره تهدیدی که مطرح کردید، مهم این است که از روی چه سکویی این تهدید را ببینیم. زمانی این تهدید را فقط از روی سکوی ایران می بینیم که ایران را تهدید می کند. زمانی تهدید را از سکوی اقتصاد سیاسی بین المللی می بینیم که دراین صورت اسرائیل و آمریکا، نه تنها ایران، بلکه زنجیره ارزش جهانی را تهدید می کنند که از این منطقه عبور می کند. این یک بحث کاملا متفاوت است.

در دنیا به تازگی بحث بسیار مهمی وجود دارد که شاید در ایران کمتر درباره اش بحث شده است: اقتصاد کشورها به هم پیوند خورده؛ یک کشوری مواد اولیه دارد، یک کشوری انرژی یا کریدورهای حمل ونقلی و بازار مصرف، تکنولوژی یا نیروی انسانی ارزان قیمت دارد، بنابراین ارزش اقتصادی که ایجاد می شود، از طرف مجموعه ای از کشورها تأمین می شود که این کشورها همه با هم اشتراک منافع پیدا می کنند و امنیت دیگر فردی نیست، بلکه یک امر جهانی است؛ بنابراین باید نگاه مجددی به منطقه خودمان داشته باشیم. در هر صورت منطقه ما از جهات مختلف در کمرکش زنجیره ارزش جهانی است. هم از نظر تأمین انرژی و تأمین مواد اولیه و معادن، بازار مصرف و هم کریدورهای حمل و نقلی، جمعیت، دانش و نیروی انسانی، بنابراین منطقه ای است که بر زنجیره ارزش جهانی تأثیر بسیار بسیار مهمی دارد. بحث من این است که باید گفتمان خودمان را درباره تهدید تغییر دهیم. بگوییم ایران تهدید نمی شود، زنجیره ارزش جهانی که از این می گذرد، تهدید می شود، بنابراین منافع قدرت های جهانی مثل چین و حتی اتحادیه اروپا که باید از این زنجیره ارزش استفاده کنند، تهدید می شود. منافع ما، کشورهای جنوب خلیج فارس، و حتی منافع بازارهای مصرف در آفریقا هم تهدید می شود، بنابراین آمریکا و اسرائیل منافع یک زنجیره ارزش جهانی را تهدید می کنند. اگر این را بپذیریم، تدبیر برای حفظ امنیت این زنجیره ارزش جهانی تدبیر متفاوتی خواهد بود تا اینکه ایران فقط بخواهد از مرزهای خودش دفاع کند.

به نکته مهمی اشاره کردید. به این دلیل که آمریکا تا حدودی به این زنجیره ارزش جهانی بی اعتناست. وقتی آمریکا یک طرفه وارد ونزوئلا می شود یا می گوید گرینلند متعلق به من است، این زنجیره ارزش جهانی خودبه خود به هم می خورد. اما اکنون بحث این است که وقتی از زنجیره ارزش جهانی می گوییم، باید کشورهایی برای مقابله با آمریکا با هم مشارکت کنند. کسانی هم باید باشند که در این زنجیره ارزش جهانی با ما مشارکت کنند، به طور مثال کشورهایی مثل روسیه، چین و حتی کشورهای منطقه ای مثل عربستان و امارات. اگر قرار است کسی در این زنجیره ارزش جهانی متضرر شود، این کشورها هم درگیر خواهند بود. آیا این کشورها مایل هستند در کنار ما باشند و برای اینکه در کنار ما قرار بگیرند، باید چه تدابیری به کار بگیریم؟

بحث گرینلند و ونزوئلا کاملا در چارچوب زنجیره ارزش جهانی تعریف می شود، نه ضدیت با آن. رویکرد آمریکا درواقع سلطه بر زنجیره ارزش جهانی است، بنابراین می گوید وقتی ونزوئلا چهار برابر من نفت دارد، باید بر این زنجیره سلطه داشته باشم. یا در گرینلند برخی معادن هست که برای نیمه هادی ها ضروری است، پس باید در اختیار خودش باشد تا از سلطه چین که رقیبش است، خارج شود. از قضا منطق آمریکا بحث زنجیره ارزش جهانی است، ولی از موضع سلطه بحث می کند، نه از موضع منافع جمعی. می گوید من خیلی بزرگ هستم، ۳۰ درصد تولید ناخالص جهان متعلق به من است و چیزی حدود ۵۰ درصد نیروی نظامی جهان را در اختیار دارم، بنابراین از موضع قلدری و سلطه، باید بر زنجیره ارزش جهانی تسلط داشته باشم. ولی برای بقیه کشورها اتفاقا بحث امنیت جمعی مطرح می شود. در بحث گرینلند هم اتحادیه اروپا سریعا با هم یکی شدند. حتی انگلستانی که از اتحادیه بیرون رفته، باز هم در این زمینه با اتحادیه هم راستا شد، چون می دانند دانمارک به شکل انفرادی امکان مقاومت در برابر آمریکا را ندارد، بنابراین باید با هم متحد شوند.

اما در منطقه ما، اگر بالا و پایین خلیج فارس را در نظر بگیرید، میزان تجارتی که چین با کشورهای جنوب خلیج فارس دارد، سالانه ۳۰۰ میلیارد دلار است. میزان تجارت آمریکا با کشورهای جنوب خلیج فارس سالانه حدود ۶۰ میلیارد دلار است. چین پنج برابر آمریکا با کشورهای جنوب خلیج فارس تجارت دارد، بنابراین امنیت این تجارت برایش بسیار مهم است. مقصد عمده صادرات نفت کشورهای جنوب خلیج فارس چین است. درواقع چین بزرگ ترین خریدار نفت از کشورهای جنوب خلیج فارس ازجمله عربستان است، بنابراین اقتصاد کشورهای شمال و جنوب خلیج فارس در زنجیره ارزش به شدت به هم وابسته هستند، بنابراین حفظ امنیت این منطقه نکته بسیار مهمی است که باید مورد توجه قرار بگیرد. اگر از منظر زنجیره ارزش جهانی به امنیت در منطقه نگاه کنیم، به تصویر کاملا متفاوتی از تصویر فقط نظامی می رسیم و متوجه می شویم فعل و انفعالات دیگری در این منطقه رخ می دهد که باید مدنظر ما باشد. میزان تولید چین سالانه حدود ۱۹ هزار میلیارد دلار است که رقم بسیار بزرگی است، و نیاز به مواد اولیه، انرژی و بازار مصرف دارد، بنابراین تأمین مواد و کریدورهای امن حمل و نقل برای شان خیلی مهم است. اینکه می بینید چین در یک منطقه بندر می خرد یا بندر توسعه می دهد، به این دلیل است که می خواهد امنیت کریدورش را تأمین کند. اساسا «یک راه، یک کمربند» مربوط به همین قضیه بود، چون کمربند توسعه که چین درموردش فکر می کند، همین زنجیره ارزش جهانی است که تحت عنوان کمربند از آن یاد می کند. سهم روسیه از تولید ناخالص جهان زیاد نیست و حدود هزارو 400 میلیارد دلار و مقداری بیشتر از ترکیه است. در حوزه نظامی ابرقدرت است، اما در حوزه اقتصاد نقش تعیین کننده ای ندارد و از منظر زنجیره ارزش بازیگر خیلی مهمی نیست. اما چین، عربستان، کشورهای جنوب خلیج فارس، و بعد هند و ترکیه و بقیه کشورها بازیگران مهمی هستند. اگر زنجیره ارزش جهانی در منطقه مورد حمله قرار بگیرد، کانال سوئز هم متأثر خواهد شد، بنابراین برای مصر و کشورهای شمال آفریقا هم این قضیه خیلی مهم است. در نتیجه باید به این سمت برویم که چه کسانی ذی نفعان زنجیره ارزش جهانی هستند و چگونه می توانیم امنیت جمعی را به جای امنیت انفرادی ایران مطرح کنیم.

از این منظر ما باید وارد گفت وگو با بازیگران سطح اول جهانی شویم. قاعدتا آمریکا با ما گفت وگو نخواهد کرد و بعید به نظر می رسد مذاکره مستقیمی صورت بگیرد. برای ورود به منظومه ارزش جهانی لازم است با کدام بازیگران وارد معامله و مذاکره شویم؟

در ایران از قدیم الایام بحث امنیت جمعی مطرح بوده است. در جمهوری اسلامی، در دوره آقای روحانی بحث ابتکار هرمز مطرح شد، که امنیت جمعی با کشورهای جنوب خلیج فارس داشته باشیم. اما چرا ابتکار هرمز به نتیجه نرسید؟ بحث ما این بود که ایران با کشورهای جنوب خلیج فارس متحد شود. آنها می گفتند ما بزرگ تری داریم که باید با آن همکاری کنیم، چون آنها از نظر سیاسی و تکنولوژی، اقتصادی و مالی به شدت به آمریکا وابسته بودند و مستقل از آمریکا حاضر به همکاری نبودند. دیگر اینکه ایران را منشأ تهدید می دانستند و می گفتند اگر ما با شما بدون عنصر سوم مذاکره کنیم، به جایی نمی رسد، بنابراین بزرگ ترین مسئله ابتکار هرمز این بود که می خواست در سطح قدرت های منطقه ای، امنیت جمعی ایجاد کند بدون اینکه بازیگرهای جهانی را در نظر بگیرد؛ بازیگرانی که چه بخواهیم، چه نخواهیم، منافع مهمی از نظر منابع اولیه و بازار مصرف در منطقه دارند. بحث من مشخصا یک پیشنهاد سه مرحله ای است: اولا این گفتمان را قبول کنیم که امنیت ایران و کشورهای منطقه، بستگی به حفظ امنیت زنجیره ارزش جهانی دارد که از این منطقه عبور می کنند. اگر این را به عنوان مبنا قرار دهیم، باید بازیگرهای اصلی را اول مستقیم و بعد غیرمستقیم شناسایی کنیم.

در گام اول، بازیگر جهانی که در منطقه در این زنجیره ارزش، نقش مستقیم و تولید عمده دارد، چین است که ۱۹ هزار میلیارد دلار تولید سرانه اش است. حدود ۱۹ درصد کل تولید جهان در چین صورت می گیرد، بنابراین قدرت بزرگ جهانی در حوزه زنجیره ارزش است، پس باید اول با چین صحبت کنیم. مطمئنم چین در منطقه منافعی دارد و دنبال آن است که امنیت منابعش را حفظ کند. تضاد منافع ما با چین حداقلی و اشتراک منافع ما حداکثری است. چین به ما تکنولوژی و ماشین آلات می دهد، برای ما بازار مصرف بسیار عمده ای دارد. ما به چینی ها انرژی، کریدور و منابع اولیه می دهیم و برای شان بازار تأمین می کنیم. در نتیجه ما با چین نه درگیری مرزی و نه تمدنی داریم. چین هم کشور رو به رشدی است و د ر حال حاضر خیلی از کشورهای جهان با چین همکاری دارند، بنابراین کار با چین برای ما سخت نیست که بخواهیم یک سری نزاع ها و بدگمانی های تاریخی را پشت سر بگذاریم.

هر کشور دیگری که مطرح کنیم، با آن کشور یک سری مشکلات تاریخی داریم، اما درمورد چین مشکل تاریخی نداریم، بنابراین اگر بخواهیم با چین گفت وگو کنیم، قاعدتا می گوید بیایید درمورد امنیت جمعی صحبت کنیم، اما نمی توانید امنیت منطقه را به ما دیکته کنید. باید با هم به یک فرمول برای امنیت جمعی منطقه برسیم. باید با چین گفت وگو کنیم که این مدل امنیت جمعی منطقه و زنجیره ارزش چیست. گفت وگوی ما با چین موجب سوءتفاهم نمی شود. اگر بخواهیم با آمریکا گفت وگو کنیم، مفهومش این است که با دشمن مذاکره می کنیم یا تصور می شود که آمریکا به جز تسلیم چیزی نمی پذیرد. اما گفت وگو با چین به مفهوم همکاری مشترک است، تسلیم شدن نیست، بنابراین اگر قرار باشد تغییری در سیاست خارجی مان بدهیم و به سمت حرکت های جمعی برویم، این اولین تمرینی است که از جای قابل حصول انجام می شود. با چین هم یک بار تجربه این کار را داشتیم که بین ایران و عربستان سازش ایجاد کرده است. اگر بتوانیم در گام اول با چین توافق کنیم که به نظر من دست یافتنی است، قطعا چین به سمت تقابل با آمریکا نخواهد رفت و قطعا چین به خاطر ما یک سرفه هم نخواهد کرد، اما حاضر است گفت وگو کند و به توافق دو به دو و مشترک المنافع برسیم.

بعد از این، نوبت به گفت و گو با کشورهای جنوب خلیج فارس می رسد. عمده ترین نیروی جنوب خلیج فارس عربستان است که بلندپروازی های اقتصادی خاص خودش را دارد و می خواهد تا 2030 حدود ۵۰۰ میلیارد دلار سرمایه گذاری کند. در حال حاضر اقتصاد دیجیتال در عربستان ۱۵ درصد اقتصاد این کشور است و در نظر دارد تا ۲۰ درصد افزایش دهد. تصمیم دارد سهمی از سرورهای هوش مصنوعی جهان در عربستان باشد. مفهومش این است که باید به ترتیبات امنیتی در منطقه برسد که ریسک سرمایه گذاری در عربستان به سمت صفر میل کند. پس برای عربستان هم مهم است که با ایران به ترتیبات امنیتی جمعی دست پیدا کند، بنابراین گام دوم این است که ایران و چین از عربستان دعوت کنند که بپیوندد. این سه پایه اصلی می توانند شروع به بنیان گذاری امنیت جمعی در منطقه کنند. در گام بعدی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس (GCC)، قطر، عمان، امارات، کویت و عراق می توانند بپیوندند. چون بحث امنیت زنجیره ارزش است، در گام سوم می توانیم با اتحادیه اروپا و آمریکا مذاکره کنیم. حالا این جمع مذاکره می کنند نه ایران، اینکه ما دنبال امنیت شما هم هستیم، شما می خواهید در منطقه بازار و مواد اولیه داشته باشید و تکنولوژی بفروشید، ما هم می خواهیم به شما امکانات بفروشیم، بنابراین شما هم می توانید به نظام امنیت جمعی بپیوندید. پس مرحله سوم می تواند گفت وگو با اتحادیه اروپا و آمریکا باشد. پس پیشنهاد من اساسا از مذاکره با آمریکا آغاز نمی شود و مذاکره دوجانبه با آمریکا نیست، بلکه مذاکره با آمریکا برای برقراری ترتیبات امنیت جمعی منطقه خلیج فارس است که همه ذی نفعان را درگیر می کند. اما چرا زمان برای این کار فراهم شده؟

این نکته را در نظر بگیریم که فارغ از تحولات جهانی و تکنولوژیک، به نظرم در دو سال گذشته، کشورهای منطقه متوجه شده اند که بزرگ ترین تهدید کشورهای منطقه، اسرائیل است. اگر تا سال 2022 کشورهای منطقه با ایران مسئله داشتند و مسئله ای به نام عادی سازی روابط با اسرائیل در دستور کار بود، الان کشورها متوجه شده اند عادی سازی روابط به مفهوم سلطه اسرائیل بر تمام مقدرات کشورهایشان است و این سلطه فقط آن نیست که می پذیرند، این سلطه حکومت ها را در برابر ملت هایشان که آخر کار مسلمان هستند، قرار می دهد و نطفه ناامنی دائمی را در این کشورها ایجاد می کند. بنابراین الان فضای بسیار مناسبی برای ترتیبات امنیت جمعی است که مبنایش حفظ امنیت یک زنجیره تولید اقتصادی باشد.

اینجا یک پارادوکسی وجود دارد؛ آمریکا در نهایت از یک چینِ قوی خوشحال نمی شود. رفتن به سمت یک نظام امنیت جمعی در منطقه که بعدا به مذاکره با اتحادیه اروپا و آمریکا منجر شود، خواست آمریکا ست؟ اگر این امنیت برقرار شود، بیشتر از آمریکا به نفع چین است؛ بنابراین آیا آمریکا مایل به برقراری امنیت در منطقه هست؟

به نفع آمریکا هم هست. حداقل از سال های 2012 آمریکایی ها به این نتیجه رسیده اند که باید از منطقه بیرون بروند؛ چون هزینه حضور نظامی شان در منطقه از منافع اقتصادی شان بیشتر بود. بنابراین آمریکا دنبال امنیت منطقه است و این کار برایش هزینه کمتری ایجاد می کند. از جهت اقتصادی هم که نگاه کنید، میزان تجارت کشورهای جنوب خلیج فارس با چین، پنج برابر آمریکا ست. بنابراین همین الان هم کشورهای جنوب خلیج فارس این ارتباط اقتصادی را با چین دارند و آمریکا هم یا نسبت به این قضیه حساسیتی ندارد یا پذیرفته است. خریدار عمده نفت کشورهای جنوب خلیج فارس چین است. 20 درصد انرژی جهان از این منطقه تأمین می شود. اگر این داستان را در زنجیره ارزش جهانی ببریم، اساسا این نگاه دوقطبی کنار گذاشته می شود و می توانیم منطق دیگری را حاکم کنیم. اِشکال کار ما این است که در سیاست خارجی ، فقط از موضع امنیت راجع به سیاست خارجی بحث می کنیم و از موضع زنجیره ارزش بحث نمی کنیم؛ حال آنکه نقش ما در زنجیره ارزش خیلی زیاد است. این یک بحث تاریخی است. ما این قدر از جاده ابریشم می گوییم، اگر بخواهیم با ادبیات امروز جاده ابریشم را تعریف کنیم، یک زنجیره ارزش است که از این منطقه عبور می کند.

اگر قرار باشد ایران به سمت چین برود و چین تعیین کننده باشد...

چرا به سمت چین برویم، ما به سمت امنیت جمعی منطقه می رویم. با این تعریف، چین و کشورهای جنوب خلیج فارس هستند و ممکن است هند هم بپیوندد. اتحادیه اروپا هم می تواند بیاید. من فقط دارم یک ایده مطرح می کنم که جزئیات زیادی دارد. این بحث را نباید به نحوی مطرح کنیم که گردش به شرق یا گردش به غرب داشته باشیم. ما می گوییم آنچه در جهان چندقطبی و سیال مهم است، امنیت زنجیره ارزش است که باید حفظش کنیم.

یکی از بازیگران اصلی این زنجیره، چین است. همان طور که اشاره کردید چین اختیارش را به دست ما نمی دهد که هر کاری خواستیم در منطقه انجام دهیم.

هیچ کشوری اختیارش را دست ما نمی دهد. ما هم اختیارمان را به دیگری نمی دهیم. باید یاد بگیریم از این به بعد بازی جمعی کنیم. دیگر نمی توانیم بازی فردی کنیم.

در این بازی جمعی چه جایگاهی برای روسیه قائل هستید؟ به هر حال روسیه به لحاظ سیاسی از ایران حمایت می کند، اما چین به جز مواقع حساس، در سیاست جهانی از ایران حمایت نمی کند.

این مسئله هم جای مناقشه است. در عمل فارغ از شعار، در قضایایی مثل انرژی هسته ای یا برنامه موشکی، کدام کشور بیشتر به ما کمک کرده؟ به نظرم چین بیش از روسیه به ما کمک کرده است. بحث من زنجیره ارزش جهانی است و به نظرم داستان شرق و غرب کلا دورانش گذشته. من اینها را نه از موضع شرقی و غربی می بینم، نه از جهت چین و روسیه. می گویم واقع نگری و سیاست واقعی روی زمین این است که ما هم می خواهیم این منطقه توسعه پیدا کند. مردم ما در وضعیت اقتصادی بسیار سختی هستند. ما از موقعیت ژئوپلیتیکی که داریم می توانیم دو بهره ببریم؛ بهره شمشیرگونه یا دروازه گونه. یک برخورد این است که شمشیر دست مان بگیریم و بگوییم با هرکس که بیاید برخورد می کنیم.

برخورد دیگر این است که بگوییم ما در چهارراه جهان هستیم و مسئولیت امنیت این چهارراه را بر عهده داریم و با همه کسانی که می خواهند از این چهارراه عبور کنند، همدل هستیم و همکاری می کنیم. در زنجیره ارزش جهانی، شما می گویید من یک کریدور هستم که کریدور فرهنگی، تجاری، فناوری، اقتصادی و تأمین منابع اولیه بوده و کریدور بسیار مهمی است، پس با هم امنیت جمعی این کریدور را حفظ کنیم. فهم ما از امنیت فردی باید به امنیت جمعی تغییر کند.

نقش روسیه در این میان چیست؟ چون روسیه رقیب ما هم است و خیلی تمایل ندارد این زنجیره ارزش به وجود بیاید.

حدس من این است که منافع روسیه سرجمع بیش از ضررهایش است و او هم می تواند از این زنجیره استفاده کند. هرچند سهم روسیه در اقتصاد جهانی محدود و حدود ۱.۲ درصد است و در برابر چین که نزدیک 19 درصد است، خیلی محدود است. بنابراین من برای روسیه نقش تخریبی اصلا قائل نیستم، ولی نقش ایجابی خیلی مهمی هم نمی تواند ایفا کند. در نتیجه روسیه هم یکی از بازیگران است و می تواند بپیوندد.

مگر تا الان با چین رابطه نداشتیم؟ شما در نظر دارید شکل رابطه با چین را به گفتمان تبدیل کنید؟

من می خواهم به امنیت جمعی تبدیل کنم. زمانی شما رابطه دوجانبه دارید و زمانی امنیت جمعی تعریف می کنید که ما کشورهای منطقه در هیچ حالتی به همدیگر تجاوز نخواهیم کرد و همه با هم پیمان عدم تجاوز می بندیم. همه کسانی که ذی نفع این منطقه هستند، با اتحادیه اروپا هم قرارداد منع تجاوز می بندیم. اگر بتوانیم به امنیت جمعی برسیم و با همه ذی نفعان این زنجیره ارزش، پیمان منع تجاوز ببندیم، نه فقط ایران، بلکه کل این منطقه با هم پیمان عدم تجاوز خواهند داشت. اما اگر نتوانیم به نظام امنیت جمعی برسیم، آخرکار نمی توانیم امنیت منطقه را حفظ کنیم. این منطقه سال هاست در حال غلیان است. یک روز طالبان پیدا می شود، یک روز داعش و روز بعد القاعده پیدا می شود.

یک روز سوریه به هم می خورد، یک روز آمریکا در عراق مداخله می کند. این منطقه برای توسعه نیاز به آرامش دارد. مبنای آرامش نمی تواند ایدئولوژی باشد؛ چون ایدئولوژی های منطقه کاملا متضاد است. حتی مبنای فرهنگی هم نمی تواند داشته باشد؛ چراکه چینی ها، ترک ها، عرب ها و ایرانی ها هر کدام فرهنگ خاص خودشان را دارند. هندی ها کمی شبیه ما هستند، اما تفاوت های خاص خودشان را دارند. آنچه می تواند ما را دور هم جمع کند، امنیت زنجیره تولید است. همه ما در امنیت زنجیره تولید مشترک المنافع هستیم، بنابراین باید این را محور بگذاریم و عنوان گفت وگو در منطقه عوض شود. این یک تغییر گفتمانی است، فقط یک بحث بوروکراتیک یا روابط بین دو کشور نیست.

اتحادیه اروپا چقدر در این قضیه می تواند کمک کند؟ اتحادیه اروپا قرارداد همکاری طولانی مدتی هم با کشورهای خلیج فارس بسته بود.

اتفاقا خیلی مؤثر است. سه، چهار روز پیش اتحادیه اروپا پیمانی با منطقه مرکوسور در جنوب آمریکای لاتین داشت که این قرارداد بین دو اتحادیه منعقد شد. مذاکرات طولانی هم بیش از ۱۵، ۱۶ سال با کشورهای جنوب خلیج فارس بود که پیمانی در 16 صفحه توسط سران امضا شد. آن پیمان هم دنبال امنیت است. مگر آن پیمان بدون امنیت قابل اجراست؟ امنیت آن قرارداد امنیت خلیج فارس و کریدور است که بخشی از کریدور دریایی و بخشی از آن زمینی است. اتحادیه اروپا برای رفتن به منطقه جنوب خلیج فارس از زمین، هوا و دریا می تواند بیاید. اتفاقا این یکی از نشانه های ذی نفع بودن است، ولی با توجه به مجموعه مناقشاتی که وجود دارد، نقطه آغاز را باید از نقطه آسان شروع کرد. نقطه آسان به نظر من چین و بعد عربستان است. ما این تجربه را یک بار در حوزه امنیت داشتیم و حالا باید این تجربه را تحت عنوان امنیت زنجیره ارزش بحث کنیم، نه فقط رفع منازعه بین ایران و عربستان. به دلیل تجربه موفقی که داشتیم، به نظرم در این مورد هم امکان موفقیت داریم و این بحث می تواند بسط پیدا کند و دیگران هم بپیوندند.

با این ایده موافقم که تغییر گفتمان می تواند یک توافق امنیت جمعی به وجود بیاورد، اما شخصیت رئیس جمهور آمریکا چقدر می تواند تعیین کننده باشد؟ چون واقعا قابل پیش بینی نیست که به این مسائل تن بدهد. چیزی که در ذهن ترامپ است، نفع حداکثری از منابع دیگر کشورها ست. در شرایطی که بیش از همه زور حکمفرما ست، این ایده خوشبینانه به نظر نمی رسد؟

تردیدی نیست که رئیس جمهور آمریکا به هیچ ارزش اخلاقی و جهان لیبرال پایبند نیست. در اینکه قدرت بزرگی مثل آمریکا را به قدرت شخصی و خانوادگی تبدیل کرده هم تردید نیست. رفتارهایش به شدت فردی است و حتی با نهادهای داخل آمریکا هم خیلی قابل تفسیر نیست. من فکر می کنم در مورد منطقه ما، منافع آمریکا و اسرائیل کاملا متفاوت است. آمریکا به دلیل اینکه قدرت جهانی است، دنبال امنیت منطقه است، ولی اسرائیل به دلیل اینکه نیروی منطقه ای است، دنبال تجزیه منطقه است و اینکه همه به جان هم بیفتند و خودش هژمون منطقه شود. در واقع این دو کشور، منافع استراتژیک و بلندمدت متفاوتی دارند که لزوما بر روی هم سوار نیست. ولی رابطه شوم بین نتانیاهو و ترامپ تا این لحظه بر این معضل غلبه کرده؛ از جمله در جنگ ۱۲ روزه که نتانیاهو توانست ترامپ را قانع کند به ایران حمله کند، وگرنه آمریکا در 47 سال گذشته می توانست به بهانه های مختلف این کار را انجام دهد اما حمله نکرد. بنابراین این خطر واقعی است، اما تصورم این است که همین فردی که عصیانگر و غیرقابل پیش بینی به نظر می رسد، آخر کار مفهوم قدرت را خیلی خوب می فهمد و هنوز به خودش جرئت نداده که با چین درگیری پیدا کند.

چین علی رغم ظاهرش که می گوییم کارخانه جهان است و از لحاظ نظامی برایش ارزش کمی قائل هستیم، 12 درصد هزینه های نظامی جهان توسط چین است. چین یکی از بزرگ ترین قدرت های نظامی جهان هم شده، اما بیشتر بر جنبه اقتصادی خودش تبلیغ می کند و در مورد بخش نظامی اش تبلیغ نمی کند. اما آمریکا می داند که چین فقط کشوری اقتصادی نیست و بنیه نظامی هم دارد. درست است که اتحادیه اروپا 20 درصد تولید ناخالص جهانی را دارد، اما سهمش از قدرت نظامی در برابر چین خیلی کمتر است. آمریکا می تواند در قضیه گرینلند به اتحادیه اروپا زورگویی کند، اما در مورد چین بیشتر در حد لفاظی درگیر می شود و در عمل درگیر نمی شود. تمام بحث من این است که این تهدید واقعی است، ولی بستگی دارد چقدر بتوانیم سازوکار امنیت جمعی را استوار کنیم. اگر امنیت جمعی را استوار کنیم، ترامپ هم می پذیرد.

آخرین اخبار حمل و نقل را در پربیننده ترین شبکه خبری این حوزه بخوانید

منبع: کانال شخصی عباس آخوندی

کد : 2851

گروه : اخبار رسانه ها

تاریخ : 7 ماه پیش

پرینت

کپی لینک کوتاه