پيام نفت -رسانه خبري تحليلي نفت، گاز و انرژي : عملكرد دولتها در ترازوي شاخص ها
سه شنبه، 8 شهریور 1401 - 10:42 کد خبر:49582
پيام نفت:

پيش‌بيني ۷۰ اقتصاددان از پنج شاخص كليدي ۱۴۰۱
قرن و سال جديد در حالي شروع مي‌شود كه هنوز اثرات شوك كرونا و تحريم در متن اقتصاد ايران وجود دارد و همزمان با سوءمديريت داخلي بر بي‌ثباتي اقتصادي نيز افزوده مي‌شود. در چنين شرايطي، بورسان نظر ۷۰ اقتصاددان و كارشناس اقتصادي را در دو محور مورد پرسش قرار داده است. در محور اول پيش‌بيني آنان از پنج شاخص كليدي ۱۴۰۱ را مشاهده مي‌كنيم و در محور دوم نيز نظر آنان حول شش محور تصميم‌گيري دولت و مجلس براي سال ۱۴۰۱ را جويا شده‌ايم. رشد اقتصادي ۴ تا ۶ درصدي، نرخ بيكاري ۱۰ تا ۱۲ درصدي، رشد پايه پولي كم‌تر از ۳۰ و نقدينگي كم‌تر از ۳۵ درصد، نرخ تورم ۳۰ تا ۳۵ درصدي و در نهايت نرخ ارز ۲۵ تا ۳۰ هزار توماني نظر اكثريت كارشناسان در مورد بخش اول بود كه در ادامه به تفصيل آن مي‌پردازيم.

بورسان : دولت جديد در حالي اولين سال كاري خود را شروع مي‌كند كه التهابات اقتصادي پيش رو چندان اندك نيست و به همين دليل براي فائق آمدن به اين مشكلات نيازمند آن است كه بداند متخصصان اقتصادي چه انتظاراتي نسبت به متغيرهاي اقتصاد كلان و نيز محورهاي تصميم‌گيري آن در سال ۱۴۰۱ دارند. نظرسنجي كارشناسان اقتصادي نسبت به متغيرهاي اساسي سال ۱۴۰۱ دو محور كلي دارد. محور اول پيش‌بيني پنج متغير اقتصاد كلان شامل توليد ناخالص ملي، نرخ بيكاري، كل‌هاي پولي (پايه‌ پولي و نقدينگي)، تورم و نرخ ارز است و محور دوم نيز شش محور تصميم‌گيري در سال ۱۴۰۱ را شامل مي‌شود كه در اين گزارش به نتايج تفصيلي بخش اول مي‌پردازيم. در هر بخش ابتدا نموداري كه در اختيار پاسخ‌دهنده محترم قرار گرفته را و سپس جواب پاسخ‌دهندگان به سوال نظر سنجي را مشاهده خواهيد كرد.

۱. رشد اقتصادي با نفت تا انتهاي سال ۱۴۰۱ چقدر است؟


در نمودار زير توليد ناخالص داخلي بدون نفت را مشاهده مي‌كنيم كه اين رقم در فصل سوم سال ۱۴۰۰ حدود ۹۷۰ هزار ميليارد تومان (به ارقام ثابت سال ۱۳۹۹)‌ بوده است. طبعا شواهد رشد اندك بعد از سال ۱۳۹۰ را مشاهده مي‌كنيم كه به صورت واضحي آهنگ رشد آن كاهشي بوده است. در سال ۱۴۰۰ نيز به همين دليل از كارشناسان اقتصادي پرسيده شده كه «به نظر شما رشد اقتصادي (منظور درصد افزايش توليد ناخالص ملي با نفت) تا انتهاي سال ۱۴۰۱ چه ميزان خواهد بود؟» كه در نمودار بعد نتايج آن را مشاهده مي‌كنيم.
Loading...
تصوير مربوط به پيش‌بيني ۷۰ اقتصاددان از پنج شاخص كليدي ۱۴۰۱
 

همانطور كه در نمودار زير مشخص است حدود ۴۴ درصد كارشناسان رشد اقتصادي (با نفت) سال ۱۴۰۱ را بين ۴ تا ۶ درصد دانسته‌‌اند و ۲۷ درصد آنان نيز رشد بين ۶ تا ۸ درصدي را متصور بوده‌اند كه البته اين ارقام از يك جهت منطقي است؛ چرا كه رشد بخش نفت در سال ۱۴۰۰ بسيار اندك بود و به همين دليل در صورتي كه فروش نفت ايران به صورت قابل ملاحظه‌اي افزايش يابد اين رشد اقتصادي متاثر از نفت قابل دستيابي است. اما نكته جالب توجه آن است كه برخي رشد اقتصادي را بين ۸ تا ۱۰ درصد دانسته‌اند كه اميدوارانه‌ترين پيش‌بيني بوده است. حدود ۲۳ درصد افراد نيز رشد اقتصادي ۲ تا ۴ درصدي را مدنظر داشته‌اند كه بدترين حالت ممكن بوده است.
پيش‌بيني نرخ رشد اقتصادي در سال ۱۴۰۱ توسط كارشناسان اقتصادي
پيش‌بيني نرخ رشد اقتصادي در سال ۱۴۰۱ توسط كارشناسان اقتصادي
 

۲. نرخ بيكاري در سال ۱۴۰۱ چه ميزان است؟


بازار كار ايران در دو سال اخير متاثر از شوك كرونا با خرج يك تا ۱.۵ ميليون جمعيت فعال مواجه بوده كه حداقل تا پائيز ۱۴۰۰ شواهدي از بازگشت اين افراد به بازار كار پديدار نشده است. همين مساله باعث شد كه در دو سال اخير نرخ بيكاري به صورت ملموسي (متاثر از كاهش جمعيت فعال) كاهش يافت كه در نمودار زير نيز واضح است. از طرفي به صورت ساختاري نرخ بيكاري جوانان ۱۵-۲۴ ساله كشور بيشتر از ساير افراد بوده (بيش از دو برابر) كه اگر اين ويژگي در تحصيلات نيز ضرب شود، نرخ بالاي بيكاري جوانان تحصيلكرده را به يك تعادل منفي بازار كار ايران تبديل مي‌كند كه البته در استان‌هاي مرزي (مخصوصا براي بانوان) وضعيت بدتري نيز دارد. به همين دليل نظر كارشناسان اقتصادي را نسبت به نرخ بيكاري در سال ۱۴۰۱ جويا شديم كه در ادامه نتايج آن را مشاهده مي‌كنيم
شاخص‌هاي مهم بازار كار از سال ۱۳۸۴ تا پاييز ۱۴۰۰
شاخص‌هاي مهم بازار كار از سال ۱۳۸۴ تا پاييز ۱۴۰۰
 

عمده كارشناسان نرخ بيكاري سال ۱۴۰۱ را بين ۱۰ تا ۱۲ درصد دانسته‌اند كه نشان مي‌دهد نسبت به افزايش بيكاري از محل بازگشت جمعيت غير فعال به بازار كار حساس بوده‌اند. حدود ۳۰ درصد نيز نرخ بيكاري را بين ۸ تا ۱۰ درصد دانسته‌اند كه تقريبا مشابه وضعيت فعلي است و ۱۸ درصد پاسخ‌دهندگان نيز نرخ بيكاري را حتي بيشتر، يعني بين ۱۲ تا ۱۴ درصد دانسته‌اند. اين مساله نشان مي‌دهد نگاه كارشناسان نسبت به بازار كار چندان مثبت نيست؛ چرا كه تنها يك درصد نرخ بيكاري را كم‌تر از هشت درصد در سال آينده دانسته‌اند.
پيش‌بيني نرخ بيكاري در سال ۱۴۰۱ توسط كارشناسان اقتصادي
پيش‌بيني نرخ بيكاري در سال ۱۴۰۱ توسط كارشناسان اقتصادي
 

۳. نقدينگي و پايه پولي در سال ۱۴۰۱ چقدر رشد مي‌كند؟


رشد بالاي نقدينگي و پايه پولي در سه سال اخير منبعث از عدم دسترسي بانك مركزي به منابع دلاري و نيز تسعير ارزهاي صندوق توسعه ملي و بروز شوك كرونا و همزمان افزايش نسبت «كسري بودجه دولت به توليد ناخالص ملي» از روند بلندمدت (۵ درصد)‌ به ۷ و حتي ۸ درصد در لايحه بودجه ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ اتفاقي بود كه به تنهايي تلاطمات اقتصادي كشور را روي سرعت بالا نگه‌ مي‌داشت. در شكل زير مي‌بينيم كه چگونه به آرامي از سال ۱۳۹۷ به بعد تغيير روند در رشد فصلي اين ارقام اتفاق افتاده و ماحصل آن بروز شوك ارزي و امواج تورمي سه سال اخير بوده است. به همين دليل در اين قسمت نظر كارشناسان اقتصادي را نسبت به آينده دو ركن اصلي ارقام پولي يعني پايه پولي و نقدينگي جويا شده‌ايم.
نرخ رشد نقدينگي و پايه پولي (فصلي)
نرخ رشد نقدينگي و پايه پولي (فصلي)
 

بيش از نيمي از كارشناسان اقتصادي رشد نقدينگي و پايه پولي را بدترين سناريو در نظر گرفته شده ديده‌اند و انتظار داشته‌اند كه پايه پولي همچون سه سال گذشته ارقامي در حدود ۳۰ درصد و نقدينگي نيز كم‌تر از ۳۵ درصد رشد كند. معمولا بعد از شوك‌هاي ارزي انتظار افت مقطعي اين ارقام چندان غير منطقي نيست؛‌ اما ظاهرا عمده افراد نگراني بيشتري در اين مورد دارند. در رتبه بعد ۳۹ درصد افرا پايه پولي را كم‌تر از ۲۵ درصد و نقدينگي را كم‌تر از ۳۰ درصد رشد داده‌اند. نكته جالب توجه اما هيچ كس ميزان رشد پايه پولي را كم‌تر از ۱۵ درصد و نقدينگي كم‌تر از ۲۰ درصد ندانسته است كه نشان مي‌دهد از نظر كارشناسان اقتصادي، التهابات اقتصادي سال ۱۴۰۱ چندان اندك نخواهد بود.
پيش‌بيني نقدينگي و پايه پولي در سال ۱۴۰۱ توسط كارشناسان اقتصادي
پيش‌بيني نقدينگي و پايه پولي در سال ۱۴۰۱ توسط كارشناسان اقتصادي
 

۴. نرخ تورم در سال ۱۴۰۱ چه مقدار خواهد بود؟


در نمودار زير رشد نقطه به نقطه تورم (هر ماه نسبت به ماه مشابه سال قبل)‌ را مشاهده مي‌كنيم كه به صورت واضحي از سال ۱۳۹۷ تا كنون دو شوك تورمي بزرگ در اقتصاد ايران ايجاد شده است. شواهدي وجود دارد كه نرخ رشد تورم كاهنده شده و اين كاهش از رشد نقطه به نقطه حتي به رشد ماهانه نيز رسيده كه در اسفند ۱۴۰۰ نيز ماندگار بوده است. با اين حال به دليل اجراي سياست‌هايي كه در سال آينده پيگيري مي‌شود (حذف احتمالي ارز ۴۲۰۰، طرح مسكن ملي، موفقيت يا عدم موفقيت برجام و...) نظر كارشناسان اقتصادي نسبت به آينده تورم در سال ۱۴۰۱ اهميت مضاعف دارد.
رشد نقطه به نقطه تورم ماهانه تا آذر ۱۴۰۰
رشد نقطه به نقطه تورم ماهانه تا آذر ۱۴۰۰
 

عمده كارشناسان اقتصادي بيشترين نرخ تورم حاضر در گزينه‌‌ها را انتخاب كرده‌اند كه بين ۳۰ تا ۳۵ درصد بوده است. در واقع نگاه عمده كارشناسان به دستاورد كنترل تورم چندان خوشبينانه نيست. پس از آن ۲۷ درصد تورم را بين ۲۵ تا ۳۰ درصد و در نهايت دو گزينه نسبتا خوشبينانه كه تورم بين ۲۰ تا ۲۵ و حتي كم‌تر از ۲۰ درصد نيز وجود دارد كه جالب توجه است. در واقع حدود يك سوم كارشناسان نگاه مثبتي به تحولات تورم در سال آينده دارند كه احتمالا از نظرشان شوك‌هاي رشد پولي در سوال قبل، در افق بلندمدت‌تري خود را روي تورم نشان خواهد داد.
پيش‌بيني تورم در سال ۱۴۰۱ توسط كارشناسان اقتصادي
پيش‌بيني تورم در سال ۱۴۰۱ توسط كارشناسان اقتصادي
 

۵. نرخ دلار در سال ۱۴۰۱ چه ميزان خواهد بود؟


در نمودار زير ميانگين قيمت دلار از سال ۱۳۶۹ را مشاهده مي‌كنيم كه به دليل مقايسه منطقي ميان اين ارقام آن را با تورم فصلي تعديل كرده‌ايم تا بتوان با قيمت‌هاي كنوني درك بهتري از نرخ دلار در سال‌هاي دورتر نيز داشته باشيم. به صورت واضحي نرخ دلار از سال ۱۳۷۹ تا سال ۱۳۸۹ روند كاهش حقيقي داشته كه بعد از آن سه مرتبه به قله رسيده كه همگان سه شوك ارزي دهه ۹۰ را به ذهن دارند. بر اين اساس نرخ دلار در زمستان ۱۴۰۰ به صورت ميانگين ۲۷.۶ هزارتومان بوده كه در واقع نشان مي‌دهد به صوت حقيقي نرخ دلار از سال ۱۳۹۱ تا كنون علاوه بر پوشش تورم، بيش از ۱۰۰ درصد از سال ۱۳۹۱ رشد داشته است. به همين دليل نظر كارشناسان را نسبت به پيش‌بيني نرخ دلار در اسفند ۱۴۰۱ جويا شده‌ايم.
ميانگين فصلي نرخ دلار از سال ۱۳۶۹ (به قيمت ثابت بهمن ۱۴۰۰)
ميانگين فصلي نرخ دلار از سال ۱۳۶۹ (به قيمت ثابت بهمن ۱۴۰۰)
 

حدود ۴۸ درصد پاسخ‌دهنگان نرخ ارز در اسفند ۱۴۰۱ را بين ۲۵ تا ۳۰ هزار تومان دانسته‌اند كه از نظر آنان رشدي كم‌تر از تورم و نقدينگي خواهد داشت (با توجه به پاسخ‌هاي سوال‌هاي پيشين). ۲۳ درصد افراد نيز رشد آن را معادل تورم دانسته و نرخ دلار در اسفند ۱۴۰۱ را بين ۳۰ تا ۳۵ هزار تومان ديده‌اند. پس از آن دو طيف خوشبين و بدبين وجود داشته‌اند كه عده‌اي دلار اسفند ۱۴۰۱ را بين ۳۵ تا ۴۰ هزار تومان و عده‌اي نيز بين ۲۰ تا ۲۵ هزار تومان پيش‌بيني كرده‌اند.
پيش‌بيني نرخ دلار در سال ۱۴۰۱ توسط كارشناسان اقتصادي
پيش‌بيني نرخ دلار در سال ۱۴۰۱ توسط كارشناسان اقتصادي
 

محورهاي تصميم‌گيري در سال ۱۴۰۱


در قسمت دوم نظرسنجي از كارشناسان اقتصادي به شش مساله مهم سال آينده پرداخته شده است. ارز ۴۲۰۰، مذاكرات بازگشت به برجام، طرح مسكن ملي، نمره دولت سيزدهم در اهتمام به كنترل كسري بودجه سال ۱۴۰۱، اولويت‌هاي اساسي اقتصادي كشور و در نهايت نظر كارشناسان اقتصادي نسبت به ايده هدايت اعتبار در دولت سيزدهم را خواهيم ديد كه در قسمت دوم و در گزارشي مجزا به ارائه نتايج آن خواهيم پرداخت.

اسامي افرادي كه پرسش‌هاي نظر سنجي را پاسخ‌ دادند (به ترتيب الفبا):


ابراهيم صيامي، احمد جلالي نائيني، احمد عزيزي، آلبرت بغزيان، امير جوادي، مجتبي لشكر بلوكي، بهرنگ كمالي، بهزاد لامعي، پدرام سلطاني، پويا جبل عاملي، حجت اله فرزاني، حجت ميرزايي، حسن سبحاني، حسين عباسي، حسين افشين، حسين دروديان، حسين سلاح‌ورزي، حسين عبده تبريزي، حميد اذرمند، حميد زمان زاده، رامين مجاب، زهرا كريمي، سجاد برخورداري، سعيد اسلامي بيدگلي، سعيد سيرغاني، سيد امير سياح، سيد علي روحاني، سيد علي مدني زاده، سيدكمال سيدعلي، سيدهادي موسوي نيك، عباس دادجوي توكلي، علي ابراهيم نژاد، علي بهادر، علي سرزعيم، علي سعدوندي، علي فرنام، علي مروي، علي چشمي، عليرضا توكلي كاشي، فرشاد حق پناه، فروهر فردوسي، كامران ندري، كيوان شهاب لواساني، لطفعلي بخشي، محبوبه داودي، محسن جلال پور، محمد ارباب افضلي، محمد رضا فلاح، محمد صادق مفتح، محمدتقي فياضي، محمد مهدي بهكيش، محمدرضا عبداللهي، محمود دودانگه، مرتضي اكبري، مرتضي عزتي، مرتضي كاظمي، مسعود روغنى زنجانى، عليرضا معرفت، مهدي پازوكي، مهدي حيدري، حسين مهري، موسي غني نژاد، ميثم هاشم‌خاني، نرگس درويش، هادي حق شناس، هادي حيدري، وحيد محمودي، وحيد شقاقي شهري.