پيام نفت -رسانه خبري تحليلي نفت، گاز و انرژي : ۲ اختلاف اصلي در مذاكرات وين
دوشنبه، 15 آذر 1400 - 03:32 کد خبر:48139
پيام نفت:
نيويورك‌تايمز خبر داد
۲ اختلاف اصلي در مذاكرات وين

به گزارش اقتصادنيوز با مشخص شدن نتيجه انتخابات رياست‌جمهوري ايران، روزنامه نيويورك‌تايمز در مقاله‌اي با عنوان «پيروزي رئيسي، بهترين فرصت بايدن براي احياي توافق هسته‌اي است» به قلم فرناز فصيحي و ديويد سنگر، نوشته است با پيروزي ابراهيم رئيسي به عنوان كانديداي مورد حمايت نيروهاي محافظه‌كار و تندرو، فرصتي مغتنم براي دولت جو بايدن جهت احياي توافق هسته‌اي در شش هفته باقي‌مانده تا روي كار آمدن دولت جديد ايران فراهم شده است.

نيويورك‌تايمز مدعي شد: «صعود يك دولت تندرو در ايران ممكن است در واقع دريچه اي منحصر به فرد و فرصتي كوتاه به دولت بايدن براي انعقاد توافق بازگشت به برجام مي‌دهد».

رئيسي

 
 

 

تدوين متن توافق، كمابيش نهايي شده است

به ادعاي اين روزنامه مقامات ارشد مي گويند، در حقيقت، هفته‌ها پيش در راندهاي قبلي مذاكرات متن دقيق توافق احياي برجام،  كمابيش تدوين شده است اما از آن زمان مذاكرات بسيار كند پيش رفته و متن عمدتا دست نخورده باقي مانده است. با اين حال با پايان يافتن پروسه انتخابات، هفته‌هاي منتهي به مراسم تحليف، بهترين فرصت براي نهايي كردن توافق بازگشت متقابل به توافق هسته اي ۲۰۱۵ است.

اين گزارش مي‌افزايد: نشانه هاي بروز يافته در مذاكرات حاكي از اين است كه «تصميم نهايي براي از سرگيري پيروي از تعهدات برجامي در هفته‌هاي پاياني دولت ميانه‌رو روحاني قابل دستيابي است».

 
 

نتيجه ضمني احياي برجام در فضاي سياسي ايران

نيويورك‌تايمز مدعي است اين بدان معناست كه در صورت رفع تحريم‌ها اينطور به نظر خواهد رسيد كه اقتصاد كشور به دليل تسليم ميانه‌روها در مقابل غرب آسيب ديده است. در عين حال دولت جديد محافظه كار تحت امر آقاي رئيسي مي تواند اعتبار صعود اقتصادي ناشي از رفع تحريم‌ها در دولت روحاني را به خود اختصاص دهد و اين رويكرد را تقويت كند كه يك دولت تندرو با توجه كردن به ظرفيت‌هاي درون كشور در برابر واشنگتن ايستاد و طولي نكشيد كه اقتصاد كشور را احيا كرد.

سران قوا

ولي نصر، استاد علوم سياسي در دانشكده مطالعات بين‌المللي دانشگاه جان هاپكينز كه به مذاكرات نزديك است ، گفت: «اگر كسي غير از محافظه كاران اين توافق را با بايدن پيش ببرد، آنها برنمي‌تابند و مانع پيشرفت آن مي‌شوند».

آقاي نصر كه در وزارت خارجه دولت باراك اوباما به عنوان مشاور ارشد در مسائل خاورميانه خدمت مي‌كرد، افزود: «قمار بر سر اين است كه فقط آن‌ها مي‌توانند از پس اين كار بر بيايند، نه هيچ كس ديگري». موضوعي كه خود آقاي رئيسي نيز در مناظره‌ها يادآور شد: «برجام را يك دولت قوي بايد اجرا كند ... شما نمي‌توانيد».

ولي رضا نصر
پروفسور ولي‌رضا نصر، استاد ايراني‌تبار دانشگاه جان هاپكينز و مشاور وزير خارجه در دولت اوباما

به نوشته نيويورك‌تايمز، اگر قمار آقاي بايدن كارساز باشد و يك دولت تندرو مسير تحقق وعده مبارزات انتخاباتي وي براي احياي برجام را هموار كند اين آخرين پيچش عجيب در توافقي است كه كمابيش از ابتدا هيچ‌يك از دو طرف را چندان خوشحال نكرده است.

آقاي ترامپ و پمپئو پيش بيني كرده بودند كه با شروع تحريم‌ها، رهبران اين كشور خواهان توافق مي‌شوند و با شرايطي كه براي ايالات متحده و شركاي غربي آن مطلوب‌تر است، كنار مي‌آيند. رهبران ايران چنين كاري را نكردند و پس از آنكه قدرت‌هاي اروپايي، علي‌رغم تلاش‌ها نتوانستند سود اين توافق را براي ايران زنده نگه دارند، تهران تصميم گرفت با گام‌هاي تدريجي و مؤثر به نقض عهد دولت آمريكا پاسخ دهد.

برآورد آمريكا از موقعيت هسته‌اي ايران

به ادعاي نيويورك تايمز، طبق برآوردهاي اطلاعاتي آمريكا، ايران اكنون در صورت اراده با داشتن سوخت كافي براي توليد چند سلاح هسته‌اي (زمان گريز هسته‌اي) چند ماه فاصله دارد، اين بدان معنا نيست كه از نظر فني آمادگي لازم را براي انجام اين جهش به دست آورده است.

 
 

برآورد اطلاعاتي آمريكا كه در ماه آوريل به طور علني منتشر شد، نتيجه گرفت كه «ايران در حال حاضر فعاليت‌هاي اساسي مربوط به توليد سلاح هسته‌اي را انجام نمي دهد ، زيرا به نظر ما آنچه براي توسعه فعاليت‌‌هاي هسته اي در سطح سلاح ضروري است را در اختيار ندارد».

نطنز

اما ارزيابي اسرائيلي‌ها با برآورد اطلاعاتي آمريكا اختلاف دارد و به گفته ناظران اين تقريباً نخستين بار است كه برآورد اطلاعاتي اسرائيل درباره زمان گريز هسته‌اي ايران بيشتر از برآورد آمريكا است. در سال‌هاي اخير مقامات اسرائيلي بارها مدعي شده بودند كه ايران فاصله اندكي تا دستيابي به سلاح هسته‌اي دارد، اما در اوايل سال جاري يك شبكه تلويزيوني اسرائيل به نقل از مقامات موساد گزارش داد كه زمان گريز هسته‌اي ايران به بيش از يك سال رسيده است.

به گفته رابرت اينهورن، كارشناس مسائل كنترل تسليحات در انديشكده بروكينگز و مذاكره‌كننده هسته‌اي در دولت باراك اوباما، چنين تناقضي، آن هم در شرايطي كه حجم ذخاير و غلظت غني‌سازي اورانيوم ايران به اوج خود رسيده است، احتمالا با اين نيت است كه به غرب بگويد «نيازي به عجله براي توافق با ايران نيست».

 
 

موانع اصلي توافق: درخواست متقابل تعهد كتبي

هفته‌ها است كه تيمي به سرپرستي رابرت مالي ، نماينده ويژه وزارت خارجه در امور ايران ، كه روابطش با وزير خارجه آنتوني بلينكن به دبيرستان مشترك آن‌ها در پاريس برمي گردد ، در حال رفت و آمد به وين است تا با ديگر شركا، توافقي را كه خود آقايان بلينكن، مالي و ديگران در دولت اوباما براي حصول آن مذاكره كردند را احيا كنند. آقاي مالي در ماه آوريل گفت: «ما نتيجه كمپين فشار حداكثري را ديده ايم. اين شكست خورده است».

مذاكرات برجامي وين رابرت مالي و انريكه مورا

افراد حاضر در مذاكرات مي گويند دو مانع عمده وجود داشته است كه هنوز هم مي تواند تلاش‌ها براي احياي توافق را از بين ببرد. و هر دو اين ضرب المثل را اثبات مي كنند كه «در ديپلماسي، مانند زندگي، هيچ به خانه رفتن واقعي وجود ندارد».

مطالبه ايران: تعهد عدم خروج مجدد از برجام

نخست اينكه ايراني‌ها خواستار تعهد مكتوب شده‌اند كه هيچ دولت آينده آمريكا نمي‌تواند مانند آقاي ترامپ اين توافق را نقض كند.

به نوشته نيويورك‌تايمز آنچه مقامات ايران مطالبه مي‌كنند توافقي دائمي يا معاهده است كه به زعم يك مقام ارشد آمريكايي «يك خواسته منطقي است كه البته هيچ دموكراسي واقعي نمي‌تواند چنين تضميني را ارائه دهد». توافق برجام، يك معاهده نبوده و نخواهد بود، زيرا آقاي بايدن، مانند باراك اوباما، هرگز نمي‌تواند رضايت دو سوم سناي آمريكا را بدست آورد؛ رأي لازم براي تصويب يك عهدنامه كه با موازنه جناحي كنوني در مجلس سنا آن هم در پرونده‌اي ماننده برنامه هسته‌اي ايران، عملاً غيرممكن است.

بنابراين برجام يك «موافقت‌نامه اجرايي» تلقي مي شود كه هر رئيس جمهور آينده آمريكا مي‌تواند دقيقاً مانند آقاي ترامپ آن را نقض كند.

مطالبه آمريكا: تعهد به ادامه مذاكرات پس از توافق

دومين مورد اين است كه دولت بايدن نيز كاملاً از كاستي‌هاي توافق سال 2015 آگاه است و واشنگتن هم تقاضايي دارد. اينكه ايران موافقت كند و كتباً متعهد شود كه بلافاصله پس از احياي توافق هسته‌اي اصلي دوباره به ميز مذاكره برگردد و پروسه تعامل براي يك توافق گسترده‌تر كه به گفته آقاي بلينكن «طولاني تر و مستحكم تر» باشد را آغاز كند.

بر اساس اين گزارش، طبق مفاد توافق اصلي، ايران در سال ۲۰۳۰ مجاز خواهد بود به هر ميزان كه بخواهد سوخت هسته‌اي توليد كند و اين يعني حتي اگر نخواهد به سمت تسليحات حركت كند، ذخاير سوخت كافي را براي توليد نسبتا سريع آن در اطراف خود خواهد داشت.

چشم‌انداز تعامل پس از احياي برجام

مايكل ماندلباوم ، محقق و مورخ، در ماه مارس نوشت: «دولت در آنجا اميدوار است كه بتواند هر دو را داشته باشد؛ توافق قديمي را احياء و آن را به سنگ بناي مذاكره براي يك توافق جديدتر و قوي‌تر تبديل كند».

 
 

وي در مورد چشم انداز دستيابي به توافق قوي‌‌تر گفت: «اين يك سناريو بعيد است، زيرا به محض اينكه ايالات متحده تحريم‌هايي كه بيشترين آسيب را به ايران زده لغو كند، اهرم لازم براي بهبود توافق را به ميزان قابل توجهي از دست مي‌دهد».

برخي از مقامات ارشد دولت مخالف اين ايده هستند. آنها مي‌گويند در جريان مذاكرات در ماه‌هاي اخير ، ايراني‌ها به روشني اعلام كرده‌اند كه رفع تحريم‌ها در سال 2015 به اندازه كافي پيش نرفت و اين اجازه را به ايران نداد تا طيفي از معاملات مالي بين‌المللي را انجام دهد، از جمله مبادلات پولي از طريق سيستم سوئيفت (SWIFT)؛ يك سيستم پيام رساني پيچيده و ايمن كه توسط موسسات مالي براي تسويه حساب‌هاي بين‌المللي مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

بنابراين شرط آقاي بايدن اين است كه اهرمي براي وي باقي بماند و اين ممكن است براي گسترش محدوديت‌هاي توليد سوخت هسته‌اي ايران به بيش از سال 2030 و محدود كردن تحقيق و توسعه سانتريفيوژهاي پيشرفته كافي باشد.

اسرائيلي‌ها مي گويند كه آنها حاضر نيستند ريسك كنند و عقيده رايج اين است كه موساد در دو انفجار در تأسيسات هسته‌اي ايران در نطنز دست داشته است.

به نوبه خود، ايرانيان گفته‌اند كه قصد تغيير شرايط توافق را به طريقي كه توليد سوخت هسته‌اي تهران را بيش از پيش محدود كند، ندارند. همچنين، همانطور كه آقاي رئيسي و ساير نامزدها در طول مبارزات انتخاباتي اصرار داشتند، تهران هر گونه محدوديت در توانايي موشكي يا تغيير رويكرد منطقه‌اي خود (حمايت از بشار اسد رئيس جمهور سوريه، هم‌پيمانان شيعه در عراق، حماس و جهاد اسلامي فلسطين، حزب‌الله لبنان و حوثي‌هاي يمن) را رد خواهد كرد.

بنابراين بعيد است دو مانع ياد شده در مسير احياي برجام، پيش از حصول توافق بطور قابل اطميناني حل شوند؛ به اين معني كه ايران و آمريكا احتمالاً تا حدي با كوتاه آمدن از اين ۲ مطالبه حداكثري، پيش از آغاز به كار دولت جديد ايران، براي بازگشت به برجام به توافق مي‌رسند. و در اين صورت توافق براي هر ۲ طرف تا حدودي آسيب‌پذير باقي خواهد ماند.

اين آسيب پذيري آقاي بايدن است: اگر او فقط بتواند توافق اصلي را احيا كند، اما نتواند امتياز بيشتري براي گسترش توافق بگيرد، گارد وي در مقابل انتقاد مخالفان باز مي‌شود؛ اينكه دولت وي فقط توافقي را بازسازي كرده كه پيش‌تر نتوانسته است ساير مسائل مهم با ايران را حل كند.

 
 

دولت جديد آقاي رئيسي هم به نوبه خود با چالش خاصي مواجه است: آمريكا به وضوح نمي‌تواند تضمين دهد كه توافق با ايران را با تصويب دو سوم آراي مجلس سنا به معاهده و توافق دائمي تبديل كند. و اگر آقاي ترامپ توانست در سال 2018 از اين توافق خارج شود، چه چيزي مانع يك رئيس‌جمهور ديگر كه قصد انجام همان كار را مثلاً در سال ۲۰۲۵ دارد، خواهد شد؟

آقاي نصر گفت: «آنها مي‌دانند كه اين نقطه ضعف مربوط به آمريكا است. ترامپ، نيكي هيلي يا پمپئو ممكن است نامزدهاي احتمالي جمهوري‌خواهان در انتخابات ۲۰۲۴ باشند و همه آنها چنين توافقي را از بين مي‌برند».

تداوم راهبرد سياست‌خارجي ايران

سعيد خطيب زاده سخنگوي وزارت امور خارجه ايران اخيراً در يك گروه چت كلاب‌هاوس گفت با انتخابات رياست جمهوري ايران، مذاكرات متوقف نخواهد شد.

وي گفت: «به طور كلي سياست خارجي ايران بيش از آنكه مبتني بر تغيير باشد ، مبتني بر تداوم است». اما وي همچنين در پاسخ به سوال نيويورك تايمز تصريح كرد كه «ايران فراتر از توافق موجود كاري نخواهد كرد. ما هيچ تعهد جديدي نمي‌دهيم. مذاكره جديد بخشي از وظيفه ما نيست. ما در حال تمركز بر ازسرگيري توافق 2015 هستيم، نه بيشتر و نه كمتر از آن».