پيام نفت -رسانه خبري تحليلي نفت، گاز و انرژي : نقش و جايگاه احزاب در تقويت و ارتقاي كارآمدي مجالس قانونگذاري
پنجشنبه، 18 مهر 1398 - 12:38 کد خبر:44976
پيام نفت:

مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي، نقش و جايگاه احزاب را در تقويت و ارتقاي كارآمدي مجالس قانونگذاري مورد بررسي قرار داد.


 
به گزارش روابط عمومي مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي، دفتر مطالعات سياسي اين مركز اعلام كرد: در نظام جمهوري اسلامي ايران كه مردم سالاري ديني را سرلوحه كار خود قرار داده است، پاسخگويي، مشاركت عمومي و اجراي احكام اسلامي از اصول اساسي سياست داخلي است. جمهوري اسلامي ايران براي تحقق بخشيدن به چنين اصولي به برگزاري انتخابات رياست جمهوري، نمايندگان مجلس شوراي اسلامي، شوراهاي اسلامي شهر و روستا و انتخابات خبرگان رهبري اقدام مي كند و بايد گفت نهادهاي انتخاباتي در ايران تبلور مردم سالاري نظام است.

يكي از اصلي ترين تجليات مردم سالاري در ايران و در همه نظام هاي دمكراتيك وجود مجلس است. در ايران نمايندگان مجلس از سوي مردم براي مدت چهارسال انتخاب شده و وظايف نمايندگي را برعهده مي گيرند. با اين حال يك مجلس مردمي زماني كارآمدتر، منسجم تر و پاسخگوتر خواهد بود كه از طريق سازكار منسجمي انتخاب و تشكيل شود. يك سازوكار مطلوب براي انتخاب نمايندگان مجلس و تشكيل يك مجلس كارآمد، انتخاب نمايندگان به صورت حزبي است، به اين صورت كه نامزدهاي نمايندگي از سوي احزاب سياسي به مردم معرفي شده و مجلس متشكل از نمايندگان حزبي باشد.

اين گزارش مي افزايد: امروزه انديشمندان برنقش بي بديل احزاب سياسي در فعاليت ، عملكرد و هدايت مجلس تاكيد داشته و معتقدند جايي كه احزاب سياسي در مجالس قانونگذاري فعال نباشند، شفافيت در ساختار سياسي از بين خواهد رفت وارتباط ميان راي دهندگان و نمايندگان سخت خواهد شد. آنان معتقدند اگر احزاب در مجلس وجود داشته باشد، ديگر بن بست و تعارضي وجود نخواهد داشت و اساسا يكي از دلايل پايدارماندن نظام هاي پارلماني به عنوان موفق ترين سيستم حكومتي، وجود احزاب در اين سيستم است.

نقش و اهميت احزاب سياسي در تشكيل مجالس و عملكردشان به حدي بنيادي و اساسي است كه برخي از نويسندگان پيشنهاد كرده اند كه به جاي مطالعه مجلس در روند تقنين و انجام مسئوليت هاي مربوطه ، احزاب سياسي مطالعه شوند چون همه تصميم ها در همين نهادها و در سازوكارهاي مربوط به احزاب سياسي شكل مي گيرد.

احزاب سياسي به دو دليل در نظام هاي مردم سالار به وجود آمده اند:

اول آنكه احزاب سياسي به وجود آمدند تا هزينه هاي دولت را در حوزه هاي اجرايي،تقنيني و انتخاباتي كاهش دهند.

دوم آنها مهمترين ابزار براي فائق آمدن بر مشكلات و معضلات ناشي از اقدام دسته جمعي و گروهي اند.

به اعتقاد بسياري، مجلس بدون احزاب سياسي به مثابه محل نفوذ قدرت و ديدگاه هاي متفاوت و پراكنده به همان تعداد اعضاي تشكيل دهنده مجلس خواهد بود كه در فضايي از بي نظمي به اعمال نفوذ و جلب منافع مي پردازند و احزاب كه از ابتداي انتخاب اعضاي مجلس تا تنظيم آنان در داخل مجلس نقش سازنده و تعيين كننده را بازي مي كنند.

كار ويژه هاي احزاب سياسي در ارتباط با مجالس قانونگذاري متعدد است؛ از جمله، آنها كمك مي كنند كه نمايندگان نقش خود را به طور مطلوبي ايفا كنند احزاب پس از معرفي نامزدهاي انتخاباتي با برنامه ها و تعهدات حزبي كه بر نمايندگان اعمال مي كنند پاسخگو بودن آنها را به راي دهندگان خود بيش از پيش ضروري ساخته و نماينده را مكلف و موظف به اداي وظيفه نمايندگي خويش مي كنند.

كار ويژه ديگر احزاب در ارتباط با مجالس قانونگذاري، پاسخگو كردن هرچه بيشتر مجلس است. آنها كاركرد پاسخگو كردن نمايندگان را از طريق انضباط حزبي و امكان انتخاب مجدد اعضا در انتخابات بعدي اعمال مي كنند. بررسي پارلمان هاي دو ايالت نبراسكا و كانزاس ايالات متحده نشان داد كه وجود احزاب در كانزاس و نبود آن در نبراسكا عامل اصلي پاسخگويي در مجلس كانزاس و عدم پاسخگويي مجلس نبراسكا بوده است.

نقش احزاب در بهبود فرآيند سياستگذاري و تصميم گيري در مجلس بسيار حائز اهميت است. آنها همان طور كه در بيرون از پارلمان نقش تنظيم كننده و سامان بخشي را دارند در درون پارلمان نيز به فرآيند تصميم گيري و سياستگذاري ثبات و شفافيت مي بخشند. در واقع نقش احزاب را نبايد در فراخواندن افراد براي راي دهي و مشاركت شهروندان در انتخابات دانست، بلكه اهميت اصلي احزاب، عمدتا ناشي از نقش آنان در ايجاد ارتباط ميان راي دهندگان و دغدغه ها و مطالبان آنان با فرايندهاي سياستگذاري و تصميم سازي درون مجالس قانونگذاري است.

كار ويژه ديگر احزاب در مجلس تسهيل زمينه هاي اقدام مشترك و جمعي است . هر مجلس قانونگذاري، سازماني پيچيده با معمولا چند صد عضو است كه اگر بخواهند نمايندگان فعالي براي جامعه خود باشند و در تدوين خط مشي هاي عمومي هم فعالانه مشاركت جويند، بايد ميان آنها هماهنگي كاري دقيقي برقرار شود. لذا يكي از دلايل وجودي احزاب سياسي در دمكراسي هاي مدرن غلبه كردن و فائق آمدن بر دشواري هاي اقدام دسته جمعي بوده است. آنها از طريق ايجاد سازوكارهاي نهادي، معضلات فراروي اقدام دسته جمعي را مرتفع كرده و با فراهم كردن امكان نظارت بر عملكرد اعضاي حزب تضمين مي دهند كه اعضا حقيقتا در راستاي هدف جمعي مشترك اقدام كنند. در اكثر كشورهاي اروپايي از جمله در انگليس، نيوزلند و آلمان، نمايندگان حزب مكلف مي شوند كه به طور دسته جمعي و در تبعيت از سياست هاي حزب در تصميم گيري ها شركت كنند.

در انگليس و ايالات متحده فرايند راي گيري در مجلس به گونه اي است كه با كمترين مناقشه اي قوانين به تصويب مي رسند براي مثال 70 درصد همه لوايح در پارلمان انگليس بدون راي گيري در صحن به تصويب مي رسند. در ايالات متحده نيز گرچه انضباط حزبي كمتري نسبت به انگليس حاكم است، تنها 10 الي 12 مورد از 400 بار راي گيري در سال، كليدي شناخته مي شوند و باقي موارد تقريبا حل شده است.

احزاب به ايفاي كار ويژه هاي ديگري نيز در مجالس مي پردازند. از جمله اين كار ويژه ها: ساماندهي داخلي مجالس قانونگذاري، جذب و استخدام نيروهاي سياسي، آموزش سياسي نمايندگان، شفاف سازي مالي نمايندگان و بررسي كارشناسانه و دقيق طرح ها و لوايح را مي توان نام برد.

با چنين كار ويژه هاي متعدد و مهمي كه احزاب مي توانند در مجالس قانونگذاري انجام دهند بي شك فقدان تحزب در يك كشور و نبود نظام حزبي شفاف و عدم انتخاب نمايندگان پارلمان بر اساس يك نظام حزبي كارآمد، مي تواند كارآمدي مجالس را تحت تاثير قرار داده و در روند كاركرد آنها اخلال ايجاد كند.

بر همين اساس به نظر مي رسد كه در مواردي ، نبود احزاب سياسي منسجم و نظام مند در مجلس شوراي اسلامي باعث بروز مشكلاتي همچون غيرقابل پيش بيني بودن تصويب يا عدم تصويب يك طرح يا لايحه و راي گيري مبتني بر احساسات، عدم بهره مندي طرح ها و لوايح از نظرات كارشناسان و نخبگان حزبي و در نتيجه زيانبار شدن اجراي طرح ها و لوايح، جابجايي سريع و بي منطق موافقان و مخالفان هر طرح يا لايحه، زمانبر شدن بررسي و تصويب طرح ها و لوايح در صحن مجلس، عدم پاسخگويي مطلوب و مناسب نمايندگان به راي دهندگان و عملكرد ناكافي آنان در ايفاي وظيفه نمايندگي، عدم شفافيت مالي و نبود گزارش هاي مناسبي از ميزان هزينه كرد نمايندگان در زمان انتخابات ، نبود ضمانت هاي لازم براي پيگيري شعارها و برنامه هاي اعلام شده توسط نمايندگان در دوره انتخابات و به فراموشي سپرده شدن سريع آنها توسط منتخبان و... شده است كه مجموع آن ها مي تواند از كارآمدي هر چه بيشتر مجلس بكاهد.

لذا ضروري است اينك كه پس از گذشت بيش از سه دهه، اصلاح و تصويب قانون جديد فعاليت احزاب در دستور كار و مد نظر نمايندگان محترم مجلس شوراي اسلامي قرار گرفته است ، با رفع برخي كاستي ها و نواقص موجود در طرح مذكور، ضمن برگزاري انتخابات حزبي، با شكوفا كردن فعاليت احزاب سياسي ، زمينه هاي كارآمدتر كردن هر چه بيشتر مجلس شوراي اسلامي فراهم شود.

Tags