پيام نفت -رسانه خبري تحليلي نفت، گاز و انرژي : چرا نام خيابان «مصدق» در سال ۱۳۶۰ به «وليعصر» تغيير كرد؟ / از اعلاميه جبهه ملي عليه قصاص تا ناآرامي هاي ۲۵ خرداد
شنبه، 1 تیر 1398 - 16:54 کد خبر:44759
پيام نفت:

 

ماجرا از آن‌جا شروع شد كه شوراي عالي قضايي با تعيين پنج فقيه: آيت‌الله بهشتي، جوادي آملي، قدوسي، موسوي اردبيلي و رباني املشي، «لايحه قصاص» را تهيه و پس از به تصويب رساندن در دولت در قالب يك لايحه به مجلس شوراي اسلامي تقديم كردند.

پايگاه خبري تحليلي انتخاب (Entekhab.ir) :



«انتخاب» / فهيمه نظري: روز پنجشنبه ۲۸ خردادماه ۱۳۵۸ مصادف با ۱۵ شعبان ۱۴۰۱ ه ق بنا بر اطلاعيه وزارت كشور نام خيابان «مصدق» به «ولي‌عصر» تغيير پيدا كرد. اما اين خبر در لابه‌لاي اخبار داغ تابستان ۶۰ از عزل بني‌صدر از فرماندهي كل قوا تا زمزمه‌هايي براي طرح عدم كفايت سياسي او در مجلس و سپس ورود مجاهدين خلق به رويارويي مسلحانه با حاكميت، چندان به چشم نيامد تا جايي كه كيهان دو روز بعد از اين اطلاعيه در صفحات مياني خود و تنها در كادري كوچك به درج آن بسنده كرد.

اما چرا بايد خيابان پهلوي كه بعد از پيروزي انقلاب و به خواست مردم انقلابي از «پهلوي» به «مصدق» تغيير نام داده بود حالا پلاك مصدق را از فراز خود به زير مي‌كشيد؟

براي دست‌يابي به پاسخ اين پرسش نخست بايد بر حوادث نيمه دوم خرداد ۶۰ نگاهي بيندازيم، حوادثي كه مي‌توان گفت تغيير نام خيابان «مصدق» تنها يكي از پيامدهاي آن بود.

ارائه لايحه قصاص به مجلس

ماجرا از آن‌جا شروع شد كه شوراي عالي قضايي با تعيين پنج فقيه: آيت‌الله بهشتي، جوادي آملي، قدوسي، موسوي اردبيلي و رباني املشي، «لايحه قصاص» را تهيه و پس از به تصويب رساندن در دولت در قالب يك لايحه به مجلس شوراي اسلامي تقديم كردند.

تقديم لايحه قصاص به مجلس كه در راستاي اسلامي كردن قوانين بود، در نخستين گام با واكنش حقوق‌دانان مواجه شد؛ بيش از يكصد نفر از حقوق‌دانان طي بيانيه‌اي كه در تاريخ ۳۰ فروردين ۱۳۶۰ در روزنامه «انقلاب اسلامي» منتشر شد، به مخالفت با آن برخاستند و خواهان تجديد نظر كلي در مورد اين لايحه شدند.

بيانيه حقوق‌دانان با طرح لزوم «اجتهاد نو» در اسلام، اين لايحه را داراي اشكالات جدي حقوقي و نقايص فقهي دانست كه بدون توجه به نظرات حقوق‌دانان و دستاوردهاي علمي جرم‌شناسي و جامعه‌شناسي تنظيم شده است.

در ميان امضاكنندگان اين بيانيه‌، نام افرادي چون دكتر ناصر كاتوزيان، دكتر علي آزمايش، دكتر جمشيد ممتاز، دكتر صدرزاده افشار، دكتر عبدالحميد ابوالحمد، دكتر عبدالكريم لاهيجي و... به چشم مي‌خورد.

در ادامه جبهه ملي نيز به مقابله با لايحه قصاص برآمد و طي اعلاميه‌اي مردم را در اعتراض به آن به راهپمايي در مسير خيابان انقلاب به سمت دانشگاه تهران (در ساعت ۴ عصر روز دوشنبه ۲۵ خردادماه) فراخواند. بخشي از اعلاميه جبهه ملي به اين شرح است:

«...هم‌وطنان شرافتمند، مردم غيور و آزادي‌خواه ايران، در شرايطي كه همه آزادي‌هاي فردي و اجتماعي ..... زير پا نهاده شده و استقلال مملكت در معرض خطرات جدي قرار دارد... و بالاخره در شرايطي كه انقلاب بزرگ ملت را از كليه هدف‌هاي بنيادي خود منحرف كرده‌اند از شما دعوت مي‌كنيم كه ساعت ۴ بعداز ظهر روز دوشنبه بيست‌و‌پنجم خردادماه در گردهمايي و راهپيمايي جبهه ملي بانگ اعتراض خود را به گوش جهانيان برسانيد.»

جبهه ملي همچنين در اعلاميه‌اي‌ ديگر از اين لايحه با عنوان «لايحه غيرانساني» ياد كرد و آن را در تضاد با آزادي و كرامت انساني دانست.

واكنش امام خميني به اعلاميه جبهه ملي

صبح روز ۲۵ خرداد ۶۰ يعني درست همان روزي كه قرار بود هواداران جبهه ملي در اعتراض به لايحه قصاص راهپيمايي كنند، امام خميني در جمع اقشار مختلف مردم اعم از علماي استان مازندران و اهل سنت، جمعي از مردم مشهد، كاركنان شركت واحد و... با عنوان «درددل» سخناني را در مورد اين جبهه ايراد كرد.

ايشان در آغاز سخنان خود با اشاره به مبارزات دوران انقلاب عليه رژيم شاه گفت: «لكن مع‌الاسف ما در مقابل گروه‌ها و گروهك‌هايي هستيم كه نه به طور صريح مي‌آيند بگويند ما اسلام را قبول نداريم... تا باز ما تكليفمون معلوم باشد... و نه اين‌طور است كه اين‌ها سر جاي خودشان بنشينند و به قوانين مملكت خاضع بشوند...» (كيهان سه‌شنبه ۲۶ خرداد ۶۰)

امام خميني سپس به طور مشخص به اعلاميه جبهه ملي و اعتراض آن به لايحه قصاص پرداخت و مقابله با آن را مقابله با نص قرآن قلمداد كرد: «مي‌خواهم ببينم كه اين راهپيمايي كه امروز اعلام شده است اساس اين راهپيمايي چيست؟ من دو تا اعلاميه از جبهه ملي كه دعوت به راهپيمايي كرده است ديدم در يكي از اين دو اعلاميه جز انگيزه‌اي كه براي راهپيمايي قرار دادند لايحه قصاص است يعني مردم ايران را دعوت كردند كه مقابل لايحه قصاص بايستند در... اعلاميه ديگر تعبير اين بود كه لايحه غيرانساني، ملت مسلمان را دعوت مي‌كنند كه در مقابل لايحه قصاص راهپيمايي كنند يعني چه؟ يعني در مقابل نص قرآن كريم راهپيمايي كنند!...» (كيهان سه‌شنبه ۲۶ خرداد ۶۰)

ايشان سپس گفت: «در تمام طول سلطنت رضا خان و محمدرضا يك همچه جسارتي به قرآن كريم نشد (گريه حضار)»

امام خميني در ادامه تكليف جبهه ملي را روشن دانسته و افزودند كه اين جبهه «صريحا به ضد اسلام قيام كرد.»

بنيان‌گذار انقلاب اسلامي در بخش ديگري از سخنان خود جبهه ملي را به باد انتقادات ديگري نيز گرفت و آن را از اول باطل خواند و بدون نام بردن از مصدق، ابراز داشت كه سردسته جبهه ملي نيز مسلمان نبوده است: «يك گروهي كه از اولش باطل بوده است من از آن ريشه‌هايش مي‌دانم، يك گروهي كه با اسلام و روحانيت اسلام سرسخت مخالف بوده‌اند از اولش هم مخالف بوده‌اند اولش هم وقتي كه مرحوم آيت‌الله كاشاني ديد كه اين‌ها دارند خلاف مي‌كنند صحبت كرد اين‌ها كاري كردند كه يك سگي را نزديك مجلس عينك بهش زدند اسمش را آيت‌الله گذاشته بودند. (گريه حضار) اين در زمان آن [مصدق] بود كه اين‌ها فخر مي‌كنند به وجود او آن [مصدق] هم مسلم نبود. من در آن روز در منزل يكي از علماي تهران بودم كه اين خبر را شنيدم كه يك سگي را عينك زدند و به اسم آيت‌الله توي خيابان‌ها مي‌گردانند. من به آن آقا عرض كردم كه اين ديگر مخالفت با شخص نيست اين سيلي خواهد خورد و طولي نكشيد كه سيلي را خورد و اگر مانده بود سيلي را بر اسلام مي‌زد اين‌ها تفاله‌هاي اين جمعيت هستند كه حالا قصاص را حكم ضروري اسلام را غيرانساني»مي‌خوانند؟»

ايشان سپس از نهضت آزادي، رئيس‌جمهور وقت (بني‌صدر) و برخي وكلاي مجلس خواست كه از اين اعلاميه اعلام برائت كنند و جبهه ملي را در صورت پافشاري بر اين بيانيه صريحا مرتد خواند: «الان هم من نصيحت مي‌كنم، اين جمعيت متدين نهضت آزادي را، و آقاي رئيس‌جمهوري را، الان هم من نصيحت مي‌كنم كه آقا شماها دست برداريد از اين سنگ‌اندازي جلوي چرخ اسلام، دست برداريد از اين تضعيف مجلس و تضعيف روحانيت و تضعيف ملت و تضعيف روحيه ملت، تضعيف روحيه ارتش دست برداريد، از اين امور و بياييد در ميدان با برادران ديگرتان بنشينيد شما رئيس‌جمهور قانوني باشيد و به قوانين عمل كنيد. شما وكلايي هستيد در مجلس محترم هستيد، متدين هستيد، جدا كنيد حساب را از مرتدها،آن‌ها مرتد هستند، جبهه ملي از امروز محكوم به ارتداد است (تكبير حضار) بله جبهه ملي هم ممكن است بگويد كه ما اين اعلاميه را نداديم اگر آمدند و در راديو اعلام كردند به اين‌كه اين اطلاعيه‌اي كه حكم ضروري مسلمين جمع مسلمين را غيرانساني خوانده، اين اطلاعيه از ما نبوده، اگر اين‌ها اعلام كنند كه از ما نبوده، از آن‌ها هم مي‌پذيريم كه اسلام در رحمتش باز است به همه مردم... الان... وقت باقي است، تا آن وقتي كه پاي‌تان را به گور وارد مي‌كنيد در توبه باز است، رحمت خدا واسع است. بياييد توبه كنيد بياييد... از دعوت به شورش كه كرديد از مخالفت‌هايي كه با اسلام كرديد بياييد توبه كنيد. برگرديد. توبه همه‌تان قبول است...»

تظاهرات مردم عليه اعلاميه جبهه ملي به روايت كيهان

به روايت خبرنگار كيهان مردم تهران روز دوشنبه ۲۵ خرداد ۶۰ «در اجتماعات پرشكوه خود و [با] حضور در صحنه، توطئه راهپيمايي را كه از طرف جبهه ملي اعلام شده بود خنثي كردند.» (كيهان ۲۶ خرداد ۶۰)

خبرنگار كيهان درگزارش خود اين تظاهرات را لبيك مردم به سخنان امام و حركتي در جهت خنثي كردن توطئه جبهه ملي خواند و نوشت: «سرتاسر حدفاصل ميدان فردوسي تا ميدان انقلاب مملو از جمعيت بود ملت يك صدا فرياد مي‌زدند‌ "فرمانده كل قوا خميني"، پيرمردها، پيرزن‌ها، جوانان پرشور انقلابي، كاسب‌ها، اقشار مختلف مردم، كارگران با شور انقلابي در خيابان‌هاي تهران حاضر شدند تا توطئه جبهه ملي آمريكايي را خنثي كنند.» (كيهان ۲۶ خرداد ۶۰)

از ديگر شعارهاي ثابت و پرتكرار مردم در اين راهپيمايي به روايت خبرنگار كيهان «خدايا، خدايا تا انقلاب مهدي خميني را نگهدار» بود. ديگر شعارها نيز كه به تعبير همين گزارش حاكي از اطاعت مردم از ولايت فقيه بود عبارت‌ بودند از: «اگر هدف الله باشد، حزبم حزب‌الله باشد، رهبر روح‌الله باشد، بني‌صدر و عمالش ديگر جايي ندارند»، «حزب فقط حزب‌الله رهبر فقط روح‌الله»، «سكوت هر مسلمان خيانت است به قرآن»، «لبيك لبيك يا امام»، «حزب‌الله پيشمرگ روح‌الله»، «ملي‌ها كوشن – تو سوراخ موشن»(كيهان ۲۶ خرداد ۶۰)

گزارش خبرنگار ديگر كيهان حاكيست: «گروه زيادي از مردم براي جلوگيري از برقراري اين ميتينگ [ميتينگ جبهه ملي در اعتراض به لايحه قصاص] در ساعات قبل از موعد تعيين‌شده در ميدان فردوسي اجتماع كردند. اجتماع‌كنندگان كه از خيابان‌هايي منتهي به ميدان فردوسي داخل ميدان مي‌شدند، پس از ورود هم‌صدا با افراد مستقر در ميدان به دادن شعارهايي مي‌پرداختند. اجتماع‌كنندگان در ميدان فردوسي همراه خود پلاكاردهايي حمل مي‌كردند كه مضمون آن‌ها را سخنان اخير امام تشكيل مي‌داد. آن‌ها در شعارهاي خود علت اجتماع خويش را خنثي كردن نقشه ملي‌گرايان توصيف مي‌كردند. همچنين تصاويري از امام خميني، آيت‌الله منتظري و برخي مقامات دولتي به وسيله راهپيمايان حمل مي‌شد.» (كيهان ۲۶ خرداد ۶۰)

اين خبرنگار همچنين از نصب دو پرچم بزرگ به رنگ‌هاي سبز و قرمز بر فراز مجسمه ميدان فردوسي خبر داد. «جمعيت يك صدا در ميدان فرياد مي‌كشيدند "با روح خدا هركه درافتاد برافتاد" و در نقاطي اجتماع‌كنندگان شعار مي‌دادند "سكوت هر مسلمان خيانت است به قرآن» (كيهان ۲۶ خرداد ۶۰)

به گزارش خبرنگار كيهان: «ساعت حدود ۶ و ۱۵ دقيقه بعدازظهر در حالي كه پيشاپيش آن‌ها تعدادي موتورسوار حركت مي‌كرد شعار مي‌دادند: «صل علي محمد حزب‌اللهي خوش آمد» آن‌ها در حالي كه شماره فوق‌العاده روزنامه كيهان را در دست داشتند در مقابل مجلس اجتماع كردند. دقايقي بعد رئيس مجلس شوراي اسلامي در بالكن حضور يافت و به ابراز احساسات حاضرين و اجتماع‌كنندگان پاسخ گفت.» (كيهان ۲۶ خرداد ۶۰)

بر اساس همين گزارش «راهپيمايان به هنگام عبور از مسير خيابان مصدق پلاك‌هاي اين خيابان را كنده و به حالت وارونه روي دست حمل مي‌كردند.» (كيهان ۲۶ خرداد ۶۰)

تظاهرات به روايت جبهه ملي

دكتر مهدي مويدزاده عضو هيات اجرايي جبهه ملي كه در آن سال‌ها مسئول سازمان جوانان بود در جزوه جبهه ملي ايران در دهه ۶۰ درباره تظاهرات روز ۲۵ خرداد، چنين روايت مي‌كند:

«از بامداد روز بيست‌وپنجم گروه‌گروه از علاقه‌مندان به جبهه ملي به سوي ميدان فردوسي به حركت درآمدند و از طرف ديگر همه نيروهاي كميته‌ها و افراد مسلح معروف به حزب‌اللهي مراكز مختلف تهران را در كنترل خود گرفتند........... صدها نفر بازداشت و بيمارستان‌ها مملو از مجروحين بود. خبرگزاري‌هاي جهاني اجتماع‌كنندگان در مركز تهران و بازار را بيش از يك ميليون گزارش كردند. ..... ميدان فردوسي صحنه جنگ و گريز بود هواداران و اعضاي جبهه ملي كه توانسته بودند به ميدان برسند با گروهي به رهبري آقاي‌ هادي غفاري، روحاني مشهور و قاضي خشن دادگاه‌هاي انقلاب، مواجه شدند. او در حالي كه سلاح گرمي بر شال كمر خود داشت با ماشين ژياني به ميدان فردوسي آمد و بر بالاي سكويي ايستاد و به حمله بر شركت‌كنندگان در تظاهرات جبهه ملي فرمان مي‌داد و مكرر بر ارتداد جبهه ملي حكم مي‌راند. بسياري از جوانان و دانشجويان وابسته به جبهه ملي كه مسئوليت انتظامات را در صورت برگزاري تظاهرات داشتند از سوي اطرافيان‌ هادي غفاري مورد بازرسي بدني قرار گرفته درصورت كوچك‌ترين ترديد به شدت كتك مي‌خوردند و ....»

چرا نام خيابان «مصدق» در سال ۱۳۶۰ به «ولي عصر» تغيير كرد؟ / از اعلاميه جبهه ملي عليه قصاص تا ناآرامي هاي ۲۵ خرداد

نام خيابان مصدق تهران به ولي‌عصر تغيير يافت

دو روز بعد از اين حوادث يعني در روز پنجشنبه ۲۸ خردادماه ۱۳۶۰ وزارت كشور جمهوري اسلامي با انتشار اطلاعيه‌اي تغيير نام خيابان «مصدق» را اعلام و آن را خواست مردم در واكنش «به اعلاميه‌هاي منافقانه گروهك‌ها و توطئه‌گران داخلي» خواند. متن اطلاعيه وزارت كشور به اين شرح بود:

«به دنبال راهپيمايي عظيم ميليوني روز ۲۵ خرداد جاري مردم تهران در پاسخ به اعلاميه‌ها منافقانه گروهك‌ها و توطئه‌گران داخلي كه نهايتا منجر به كنده شدن تعداد زيادي از پلاك‌هاي اسامي خيابان‌هاي شهر تهران گرديد. بدين منظور و با توجه به خجسته سال‌روز حضرت بقيه‌الله العظيم ارواحنا فدا و بنا به پيشنهاد شهردار تهران و اختيارات قانوني وزارت كشور نام خيابان مصدق حدفاصل ميدان راه‌آهن تا ميدان تجريش به ولي عصر تغيير مي‌يابد. ضمنا تعداد ديگري از خيابان‌هاي تهران در شوراي شهر تهران در حال بررسي است كه پس از تاييد در وزارت كشور به اطلاع عموم خواهد رسيد. [امضا] وزير كشور، محمدرضا مهدوي كني» (كيهان: ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ ص ۴