پيام نفت -رسانه خبري تحليلي نفت، گاز و انرژي : افسانه انرژي ارزان و فراوان در آمريكا
پنجشنبه، 9 آذر 1396 - 17:20 کد خبر:44001
پيام نفت:

تحريم ها تنها مانع عمده ورود ايران به بازار بين المللي LNG است و در صورت رفع آنها با توجه به حجم ذخاير متعارف گازي ايران و هزينه پايين استخراج از اين ذخاير عظيم، LNG ايران رقيب بلامنازع در صحنه تجارت جهاني خواهد بود و علي رغم ميل قدرت هاي جهاني باعث تثبيت پايگاه ژئوپوليتيك كشور خواهد شد.

به گزارش تاسيسات نيوز   تقريبا يك ماه پيش از اين سايت  Business Mirror به نقل از Bloomberg مقاله اي با عنوان  ‹‹ با نمودار شدن بيشتر توليد گاز از منابع رسي در آمريكا، روياهاي LNG ايران ناپديد ميشود ›› منتشر كرد .

 سايت Business Mirror در مقاله اخير خود و به نقل از Bloomberg مدعي است: " آرزوهاي ايران در خصوص بهره‌برداري از بزرگ ترين ذخاير گاز طبيعي جهان كه بعلت تحريم هاي آمريكا، سال ها با موانعي روبرو بوده و با توجه به افزايش توليد جهاني گاز و افزايش توليد Shale Gas  از سوي آمريكا، با مشكلات بيشتري روبرو خواهد شد".

اين گونه حركتهاي غير حرفه اي و علمي دو سايت و خبرگزاري فوق، در راستاي همان سياستهايي است كه تقريبا از شش ماه پيش از سوي رويترز، صداي آمريكا و بي بي سي مطرح شده است. در همان زمان شانا در مقاله اي تحت عنوان ‹‹ نقد و بررسي جوك "آمريكاي سعودي" و "شيلهاي نفتي" ›› به بررسي ادعاي مطرح شد از سوي برخي خبرگزاريها كه سعي دارند با انتشار اخبار كذب و غير علمي، جو رواني بازارهاي جهاني نفت و گاز را به نفع خود مهندسي كنند ، پرداخت.

اما، گويا موضوع توليد گاز از "منابع رسي آمريكا" قرار است همچنان پاي ثابت تحليلهايي باشد كه براي تحت فشار قرار دادن كشورهايي كه عمده ذخاير نفت و گاز جهان را در اختيار دارند، مورد استفاده قرار گرفته و ابزاري باشد براي كنترل قيمتها و كاستن از وزن ژئو پولتيك ايران و خاور ميانه در بازارهاي بين المللي انرژي. 

براي بار ديگر شانا در دو مقاله علمي تحت عنوانهاي ‹‹ افسانه انرژي ارزان و فراوان در آمريكا ›› و ‹‹ توليد LNG در ايران، مقايسه با توليد گاز از منابع غير متعارف در آمريكا و تاثير آن بر بازار جهاني ›› سعي دارد تا اقدام به برطرف كردن برخي شبهه افكنيها از سوي بنگاه هاي خبر پراكني كشورهايي كه به دنبال كنترل بيشتر بازار هاي انرژي جهان هستند، نمايد.

در اولين مقاله كه توسط شركت ملي صادرات گاز ايران و در  مديريت پروژه پرشين ال ان جي به نگارش در آمده است به موضوع ‹‹ افسانه انرژي ارزان و فراوان در آمريكا ›› پرداخته شده است :

در اوايل دهه ٢٠٠٠ تصور كلي بر آن بود كه كشور امريكا وارد كننده بزرگ LNG خواهد بود اما با بهبود تكنولوژي توليد گاز از لايه هاي رسي حاوي گاز(Shale Gas  )  و با توجه به وجود ذخاير عظيم اين نوع گاز در امريكا، اين تصور دگرگون شده و ادعا مي شود كشور امريكا در آينده نزديك مي تواند نقش عمده اي در تامين كمبود LNG در دنيا كه پيش بيني شده تا سال ٢٠٣٠ به ١٧۴ ميليون تن در سال بالغ گردد(١) را داشته باشد.ولي آيا در واقعيت همه چيز به همين سادگي است؟ تكنولوژي توليد گاز از لايه هاي رسي اگر چه درخود امريكا انقلابي در حوزه انرژي بوجود آورده و باعث كاهش قيمت گاز شده است اما حرف و حديث فراوان در مورد توانايي گسترش آن به ساير نقاط دنيا، اندازه ذخاير و طول عمر آنها، توان توليد مشابه و اقتصادي بودن همه ذخاير وهمچنين معضلات زيست محيطي اين تكنولوژي وجود دارد كه نتيجه گيري در مورد آينده Shale Gas را پيچيده تر مي كند.

 

در واقع كاربرد تكنولوژي استخراج گاز از لايه هاي رسي قبل از آنكه اقتصادي باشد جذابيت هاي ژئو پليتيكي براي امريكا و اروپا در بر دارد. مقاله منتشر شده در نشريه اكونوميست(٢) تاكيد دارد كه "با توليد گاز از لايه هاي رسي موجود در امريكاي شمالي و صادرات آن به صورت LNG به اروپا،ديگر نيازي به گاز صادراتي ايران نبوده و ايران نميتواند از ديپلماسي انرژي براي تثبيت قدرت منطقه اي خود استفاده نمايد". درست به همين دليل تحريمهاي امريكا صنايع نفت و گاز و به ويژه LNG ايران را در بر گرفت تا از ورود آن كشور به جرگه صاحبان صنعت LNG جلوگيري و از پا گرفتن يك رقيب بالقوه و اصلي  امريكا در صحنه تجارت بين المللي LNG ممانعت نمايد.

 

تقاضاي LNG در دنيا با شيب تندي در حال افزايش است. پيش بيني شده است كه در طي ۵ سال آينده تقاضاي جهاني LNG حدود ٣٩% رشد داشته و به ١٢,٩ ميليارد فوت مكعب در روز بالغ گردد، در حاليكه عرضه LNG در همين مدت با رشد ٢٧ درصدي به ٨,۵ ميليارد فوت مكعب در روز مي رسد. اين شكاف بين عرضه و تقاضا بازار جذابي براي بازيگران جديد در عرصه LNG بوجود خواهد آورد(٧). بديهي است هر توليد كننده اي كه قادر باشد LNG را با هزينه كمتر و به مدت طولاني تر به بازار عرضه نمايد، سهم بيشتري از بازار را به خود اختصاص مي دهد. آنچه مسلم است، توليد گاز و LNG از ذخاير متعارف گازي بسيار كم هزينه تر و قابل اعتماد تر از ذخاير نامتعارف همچون  Shale Gas  مي باشد.

 

ترديد در ذخاير موجود Shale Gas   و اقتصادي بودن آن

بسياري بر اين عقيده اند كه حجم ذخاير Shale Gas  كه توسط اداره اطلاعات انرژي آمريكا ( EIA  ) اعلام شده،چه در آمريكا و چه در ساير نقاط دنيا اغراق آميز است. خانم دبورا راجرز تحليلگر گازي و مشاور  US Department of IEITI يا (   Department of the Interior's Extractive Industries Transparency Initiative  ) در گزارشي به "انجمن سياست انرژي" عنوان مي نمايد كه داده هاي واقعي از چاههاي در حال توليد در ايالات مختلف نشان دهنده اغراق حداقل ١٠٠درصدي ودر بعضي موارد ۴٠٠-۵٠٠ درصدي در حجم ذخاير موجود است. وي هشدار مي دهد كه چاه ها با شيب تندي در حال تخليه و راندمان بازيافت نيز بسيار پايين است ( ٨ ).

در گزارش ديگري از يك شبكه بزرگ زيست محيطي اروپا موسوم به FOEE  يا (  Friends of the Earth Europe  ) آمده است كه در حجم ذخاير Shale Gas اغراق شده است و قيمتهاي فعلي نيز بطور ناپايدار پايين تر از هزينه توليد هستند كه در آينده نزديك منجر به افزايش اجتناب ناپذير در قيمتهاي فعلي گاز در امريكا خواهد شد.در واقع افسانه انرژي ارزان و فراوان از ذخاير Shale Gas به دليل منافع صنعتي و سياسي و به منظور ورود به بازار تشنه انرژي اروپا تداوم يافته است ( ٩ ).

 

آنچه موضوع را پيچيده تر مي كند اينست كه چاههاي حفر شده در ذخاير Shale Gas بسيار سريع به حداكثر توليد خود رسيده و سرعت تخليه آنها بسيار بالا است. چاههايي كه در لايه هاي رسي حفر ميشوند عمر مفيد بسيار كوتاهي دارند. به عنوان مثال تجربه چاههاي Shale Gas موجود در تگزاس عمر مفيد تا ٨ سال را نشان مي دهد(١٠). آمار ديگري ازسوي شبكه اروپايي FOEE، (همان پاورقي٢)، نرخ افت توليد هر چاه در بازه زماني ٣۶ ماهه (٣سال) را بين ٧٩ تا ٩۵ درصد عنوان مي نمايد(٩). بنابراين براي حفظ توليد بايد چاههاي جديد حفر شوند كه هزينه استحصال را بالا مي برد.

اداره اطلاعات انرژي آمريكا خود به اين موضوع معترف است كه پيش بيني هاي انجام شده ذخاير Shale Gas مورد ترديد مي باشند و فقط با حفرچاه هاي آزمايشي ميتوان درستي آنها را تاييد نمود . بعلاوه تاكيد مي كند كه متدولوژي پيش بيني ذخاير Shale Gas در خارج از امريكا بر اساس ژئولوژي  و ضريب بازيافت چاههاي مشابه در امريكا صورت گرفته است(١١)، و بنابراين ممكن است منطبق با واقعيت نباشد.

هزينه توليد گاز از Shale Gas كه يكي ا ز انواع ذخاير نامتعارف گاز شناخته مي شوند در مقايسه با ذخاير متعارف گاز بسيار بالاتر است. اگر چه در تئوري, بسياري از ذخاير بالقوه رسي Shale Gas حجم بزرگي دارند، ولي ضريب بازيافت پايين و هزينه استحصال بالا، به آنها اجازه پايين آوردن قيمت ها و رفع كمبودهاي بالقوه را نخواهد داد(٨). مؤسسه اقتصادي آلماني  Zew در گزارش اخير خود اظهار مي دارد، Shale Gas  تنها در صورتي در اروپا از لحاظ اقتصادي مقرون به صرفه است كه قيمت گاز به ١۵,۶ در $/mcf تا ١٩,۵ در $/mcf برسد و اين درحالي است كه قيمت فعلي گاز در اروپا چيزي حدود  ١٠,۵ در $/mcf است ( ١٢ ).

 

معضلات زيست محيطي Shale Gas

كشور امريكا داراي منابع عظيم Shale Gas است و توانسته است تكنولوژي بازيابي گاز از اين منابع را توليد نمايد اما با توجه به گزارشات سازمانهاي بين المللي اين تكنولوژي همخواني چنداني با قوانين زيست محيطي كه هرروز سخت تر و پيشگيرانه تر ميشود ندارد. توليد گاز از منابع رسي ميتواند منجر به انتشار گاز متان شده و پديده گرمايش زمين را تشديد نمايد، از طرف ديگر توليد از منابع رسي مستلزم مصرف مقادير عظيمي آب و همچنين مواد شيميايي سمي  است كه ريسك آلودگي منابع آبي زيرزميني را در پي دارد(٣)(۴)، بعلاوه عمليات توليد از ذخاير رسي ممكن است منجر به ايجاد زمين لرزه هاي كوچك در محل گردد.

 

به عنوان نمونه مي توان به زلزله مورخ May ٢٠١١ در نزديكي Preese Hall، Lancashire كشور انگلستان اشاره نمود كه طي آن عمليات حفاري تا اطلاع ثانوي ممنوع اعلام گرديد (۵). با توجه به دلايل فوق الذكر عليرغم به كارگيري اين تكنولوژي در امريكا، چشم انداز توسعه گازهاي رسي در اروپا به دليل قوانين مربوط به مالكيت زمين، جمعيت بيشتر و نگراني هاي زيست محيطي پيچيده است. سرمايه گذاران مي گويند به دليل نگراني هاي زيست محيطي و قوانين مختلف در اروپا، به نظر نمي رسد كه انقلاب توليد گاز رسي آمريكا در اروپا تكرار شود. هزينه توليد نيز در اروپا بيشتر از امريكا براورد شده است . پيتر ريچتر، مدير بخش بازاريابي و فناوري منابع غيرمتعارف گاز جهان در شركت شلمبرگر آمريكا در كنفرانس شيل گس ورلد يوروپ ٢٠١١( (Shale Gas World Europe  در ورشو، پايتخت لهستان گفت : اجراي عمليات استخراج Shale Gas در اروپا به دليل تراكم جمعيت امكان ‌پذير نخواهد بود. بنابر اعلام شركت شلمبرگر، هزينه اجراي عمليات Shale Gas در لهستان حدود سه برابر اجراي اين عمليات در آمريكاست. اما در عين حال سياستمداران اروپايي با رد ممنوعيت عمليات توليد گاز رسي (Shale Gas)، خواهان ايجاد يك نظام نظارتي قوي براي بررسي و رسيدگي به نگراني هايي زيست محيطي و ديگر دغدغه ها درباره توليد اين نوع گاز شدند.

 

نگاه آمريكا به صادرات LNG از مخازن نامتعارف

مسئله ديگر آنست كه كشور امريكا تا چه حد خود را درگير پروژه هاي LNG خواهد كرد، اخيرا گزارشي توسط شركت Charles River Associates  تهيه شده كه اقتصاد صادرات LNG را با استفاده داخلي از گاز در صنايع مختلف وابسته به گاز، مورد مطالعه ومقايسه قرار داده است (۶). نتيجه اين گزارش آنست كه استفاده از گاز در صنايع داخلي بخصوص بخش توليدات كارخانه اي، ارزش اقتصادي بالاتري از صادرات LNG دارد . اين گزارش مي افزايد كه استفاده از گاز در صنايع داخلي موجب افزايش صادرات و كاهش واردات شده و تراز تجاري كشور را بهبود مي بخشد، بعلاوه با ايجاد مشاغل جديد نرخ بيكاري را كاهش خواهد داد. مصرف داخلي گاز فقط به صنايع محدود نميشود. براي مثال پيش بيني ميشود تا سال ٢٠٢٠ حدود ۵۶ گيگاوات از نيروگاههاي ذغال سنگي امريكا كه ١٨ درصد مصرف برق فعلي آن را تامين مي كنند بازنشسته شوند و بعلاوه مصرف برق افزايش يافته و در نتيجه تا سال ٢٠٣٠ روزانه ١٣ ميليارد فوت مكعب گاز براي توليد برق به مصرف برسد. نتايج اين آناليز نشان مي دهد كه با افزايش تقاضا در داخل آمريكا و عدم محدوديت صادرات LNG ،قيمت گاز تا حدود ٨ الي ١٠ دلار در هر ميليون بي تي يو افزايش خواهد يافت كه منجر به كاهش توليد صنايع و افزايش قيمت انرژي ميشود. در اين گزارش پيشنهاد شده كه صادرات LNG بايد محدود باشد تا از افزايش قيمت گاز و انرژي در داخل امريكا جلوگيري شود.

 

نتيجه گيري

همان گونه كه قبلاً اشاره شد، تحريم هاي تحميلي و غيرقانوني آمريكا تنها مانع عمده ورود ايران به بازار بين المللي LNG مي باشند و در صورت رفع آنها و امكان جذب سرمايه گذاري خارجي، با توجه به حجم ذخاير متعارف گازي ايران و هزينه پايين استخراج از اين ذخاير عظيم، LNG ايران قطعاً رقيب بلامنازع در صحنه تجارت جهاني خواهد بود و علي رغم ميل قدرت هاي جهاني باعث تثبيت پايگاه ژئوپوليتيك كشور خواهد شد.

 

مقاله: شركت ملي صادرات گاز ايران، مديريت پروژه پرشين ال ان جي، مرداد ماه ١٣٩٢

منابع:

١ -    Current State & Outlook for the LNG Industry، Rice Global E&C

٢ -    Economist، Feb ۵th ٢٠١٣ | Amy Myers Jaffe، URL

http://www.economist.com/debate/days/view/٩٣۴

٣ -     European Parliament website، REF. : ٢٠١٢٠٣٠٢STO٣٩٨۶٣، URL:

http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/٢٠١٢٠٣٠٢STO٣٩٨۶٣/html/Shale-gas-opportunity-or-threat-to-the-environment

۴ -     Economist، Feb ۵th ٢٠١٣ | Michael Brune، URL:

http://www.economist.com/debate/days/view/٩٣۴

۵ -     Government of UK’s official website، Department of Energy & Climate Change، ٢٧th June ٢٠١٣، URL:

https://www.gov.uk/oil-and-gas-onshore-exploration-and-production

۶ -     ICIS.COM Website, URL:

http://www.icis.com/Articles/٢٠١٣/٠۴/١٩/٩۶۶٠۶٧٧/market+outlook+trade-offs+between+us+lng+exports+and+domestic+demand+show+overweighted.html

٧ -    LNG Exports: The Global Thirst for North American Shale Gas, URL:

http://www.bentekenergy.com/LNGExports.aspx

٨ -    Shale gas won't stop peak oil, but could create an economic crisis, URL:

http://www.guardian.co.uk/environment/earth-insight/٢٠١٣/jun/٢١/shale-gas-peak-oil-economic-crisis

٩ -     Unconventional, and Unfounded, The Myth of Cheap and Abundant Shale Gas in the US, URL:

http://www.foeeurope.org/sites/default/files/publications/foee_unconventional_unfounded_may٢٠١٣_١.pdf

١٠ -   Shale Oil and Gas: The Contrarian View, URL:

http://knowledge.insead.edu/economics-politics/shale-oil-and-gas-the-contrarian-view-٢۴۶٧

١١ -    Shale oil and shale gas resources are globally abundant, June ١٠, ٢٠١٣, URL:

http://www.eia.gov/todayinenergy/detail.cfm?id=١١۶١١

١٢ -   A Slow costly road to nowhere: Shale Gas Development in Europe, URL:

http://www.foeeurope.org/sites/default/files/foee_slow_and_costly_road_may٢٠١٣